Με μεθόδους απλές και αθόρυβες -ενδομήτρια σπιράλ ή ενέσεις αντισυλληπτικών ορμονών- Δανοί γιατροί αποφάσιζαν ποια σώματα θα ελέγχονταν και ποια όχι
Του Ανδρέα Καψαμπέλη
Στη σκιά των τελευταίων εξελίξεων αναφορικά με τη Γροιλανδία κάποιοι θυμήθηκαν ότι τον περασμένο Σεπτέμβριο η Δανία αναγκάστηκε -έστω και διστακτικά- να κοιταχτεί στον καθρέφτη. Αφορμή αποτέλεσε η δημοσίευση της έκθεσης ανεξάρτητης επιτροπής που συγκροτήθηκε το 2022 για να διερευνήσει μια ιστορία σε μεγάλο βαθμό άγνωστη για το εκτεταμένο πρόγραμμα αναγκαστικών στειρώσεων που εφαρμόστηκε επί δεκαετίες στην πρώην αποικία της.
Τι είχε συμβεί; Από το 1966 έως το 1970, και πιο σποραδικά τα επόμενα χρόνια, περισσότερες από 4.500 γυναίκες και κορίτσια υποβλήθηκαν σε στείρωση χωρίς τη γνώση ή τη συγκατάθεσή τους. Ορισμένες ήταν μόλις 12 ετών. Με μεθόδους απλές και αθόρυβες -ενδομήτρια σπιράλ ή ενέσεις αντισυλληπτικών ορμονών- Δανοί γιατροί αποφάσιζαν ποια σώματα θα ελέγχονταν και ποια όχι. Όλα γίνονταν χωρίς ενημέρωση των ίδιων ή των οικογενειών τους στο όνομα μιας «ορθολογικής» διαχείρισης του πληθυσμού.
Η έκθεση βασίστηκε στις μαρτυρίες 410 θυμάτων, εκ των οποίων οι 349 περιέγραψαν σοβαρές και συχνά βασανιστικές ιατρικές επιπλοκές: πόνο, αιμορραγίες, λοιμώξεις. Σπιράλ που προκαλούσαν αφόρητα συμπτώματα, αλλά δεν αφαιρούνταν επειδή «δεν υπήρχε ιατρική ένδειξη». Σε αρκετές περιπτώσεις οι ίδιες οι γυναίκες αναγκάστηκαν να τα αφαιρέσουν μόνες τους. Άλλες είδαν την περίοδό τους να σταματά πρόωρα, ήδη από την εφηβεία, και αργότερα ανακάλυψαν ότι δεν μπορούσαν να αποκτήσουν παιδιά, χωρίς να γνωρίζουν το γιατί. Η απάντηση ήρθε δεκαετίες αργότερα, ψυχρή, καθυστερημένη και αναπόφευκτη.
Στόχος του προγράμματος ήταν ο έλεγχος του πληθυσμού της Γροιλανδίας. Ένας πληθυσμός κατά πλειονότητα ιθαγενών Ινουίτ, που ποτέ δεν ξεπέρασε τους 44.000 τη δεκαετία του ’60 και σήμερα αριθμεί περίπου 57.000 κατοίκους. Παρότι η Γροιλανδία είναι το μεγαλύτερο νησί του κόσμου, οι κάτοικοί της κρίθηκαν υπερβολικοί ή, πιο ωμά, ανεπιθύμητοι.
Μετά τη δημοσίευση της έκθεσης η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντρικσεν μίλησε στην πρωτεύουσα Νουούκ και ζήτησε συγγνώμη, αναγνωρίζοντας «σοβαρές διακρίσεις». Η δήλωση, ωστόσο, έγινε δεκτή με συγκρατημένη σιωπή. Τα θύματα, πολλά από τα οποία έχουν προσφύγει στη Δικαιοσύνη, επιμένουν ότι η συγγνώμη χωρίς αποζημίωση και έμπρακτη αποκατάσταση μοιάζει περισσότερο με μια απλή συμβολική χειρονομία.
Και εδώ αναδεικνύεται η πιο πικρή, σχεδόν σκωπτική ειρωνεία. Σήμερα, οι ίδιοι Δανοί εμφανίζονται ως θερμοί υπερασπιστές της αυτοδιάθεσης και των δικαιωμάτων των Γροιλανδών απέναντι σε εξωτερικές απειλές και μιλούν για σεβασμό, κυριαρχία και ελευθερία επιλογής. Το ίδιο κράτος που, επί δεκαετίες, αφαίρεσε βίαια κάθε έννοια επιλογής από χιλιάδες κορίτσια και γυναίκες. Δεν είναι τυχαίο που πολλοί Γροιλανδοί σχολιάζουν με πικρό χιούμορ: «Τώρα ξαφνικά μας αγαπάτε;». Και το «ἔστι δίκης ὀφθαλμός» δεν ακούγεται ως κάλεσμα εκδίκησης, αλλά ως υπενθύμιση ότι κάποια στιγμή η Ιστορία επιστρέφει το βλέμμα και ζητά λογαριασμό.
Δημοσιεύεται στη «δημοκρατία»
