Η πιο επικίνδυνη ασθένεια μιας δημοκρατίας δεν είναι η αστάθεια. Είναι οι έμποροι της σταθερότητας. Εκείνοι που μετατρέπουν την πολιτική σε τεχνική διαχείρισης του φόβου. Εκείνοι που δεν πείθουν πλέον με όραμα, αλλά με απειλή· όχι με σχέδιο, αλλά με εκβιασμό συνέχειας.
Η σταθερότητα παύει τότε να σημαίνει αντοχή θεσμών και αρχίζει να σημαίνει ακινησία κοινωνίας.
Δεν είναι πλέον προϋπόθεση ελευθερίας.
Γίνεται το επιχείρημα με το οποίο αναβάλλεται διαρκώς η ίδια η ελευθερία.
Ο πολίτης δεν καλείται να συμμετάσχει στην πολιτική κοινότητα, αλλά να ευγνωμονεί εκείνους που υποτίθεται ότι τον προστατεύουν από την κατάρρευσή της.
Στο Somnium Scipionis, πίσω από το περίφημο όνειρο, βρίσκεται μια αυστηρή πολιτική αρχή: η res publica δεν αποτελεί περιουσιακό στοιχείο κανενός. Δεν κληρονομείται.
Δεν μεταβιβάζεται.
Δεν παραδίδεται από χέρι σε χέρι σαν οικογενειακό κειμήλιο.
Ο Σκιπίων ενσαρκώνει τον πολιτικό που γνωρίζει ότι η πολιτεία είναι πάντοτε μεγαλύτερη από το πρόσωπό του. Η αξία του δεν προκύπτει από τη διάρκεια της κυριαρχίας του αλλά από την ικανότητά του να αποχωρεί αφήνοντας πίσω του θεσμούς ισχυρότερους από τον ίδιο.
Εκεί ακριβώς αρχίζει η διάκριση ανάμεσα στον δημόσιο άνδρα και στον διαχειριστή μιας προσωπικής επικράτειας.
Απέναντι στον Σκιπίωνα στέκεται διαχρονικά ο αντι-Σκιπίων. Ο πολιτικός τύπος που δεν οικοδομεί εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς αλλά εξάρτηση από το πρόσωπό του.
Δεν λέει ευθέως «το κράτος είμαι εγώ».
Κατασκευάζει όμως καθημερινά τις προϋποθέσεις για να το πιστέψουν οι άλλοι.
Καλλιεργεί την εντύπωση ότι η δική του παρουσία ταυτίζεται με την ομαλότητα και ότι η απουσία του ισοδυναμεί με κίνδυνο.
Έτσι η δημοκρατία παύει να λειτουργεί ως χώρος εναλλαγής και μετατρέπεται σε σκηνή διαρκούς αυτοεπιβεβαίωσης της εξουσίας.
Η σύγχρονη εξουσία δεν απαιτεί υπακοή.
Παράγει συναίνεση.
Πείθει.
Εξαντλεί.
Μέσα σε αυτό το καθεστώς, η σταθερότητα μετατρέπεται εύκολα σε άλλοθι παρακμής. Κάθε αδυναμία παρουσιάζεται ως αναγκαίος συμβιβασμός.
Κάθε αποτυχία ως τίμημα της ομαλότητας.
Κάθε διεύρυνση των ανισοτήτων ως κόστος του ρεαλισμού.
Και σιγά σιγά η κοινωνία εκπαιδεύεται να θεωρεί φυσιολογικό αυτό που κάποτε θα θεωρούσε απαράδεκτο.
Να συγχέει την ειρήνη με την αδράνεια, τη σοβαρότητα με τη σιωπή, τη διακυβέρνηση με τη διαχείριση της φθοράς.
Το κείμενο του Κικέρωνα εξακολουθεί να είναι ενοχλητικό. Γιατί υπενθυμίζει ότι η πολιτική δεν είναι δικαίωμα κατοχής αλλά υποχρέωση λογοδοσίας.
Ότι κανένας άνθρωπος δεν είναι μεγαλύτερος από την πολιτεία και καμία εξουσία δεν νομιμοποιείται να παρουσιάζει τον εαυτό της ως αναντικατάστατο όρο της εθνικής επιβίωσης.
Η δημοκρατία δεν γεννήθηκε για να προστατεύει τις καριέρες των ηγετών της.
Γεννήθηκε για να προστατεύει την ελευθερία των πολιτών από τους ηγέτες της.
Και η δημοκρατία δεν πεθαίνει μόνο όταν τη σκοτώνουν οι εχθροί της.
Πεθαίνει και όταν οι διαχειριστές της την πείθουν ότι χωρίς αυτούς δεν μπορεί να αναπνεύσει.
