Τις πληγές της εξακολουθεί να μετράει η Αττική από την φονική κακοκαιρία της περασμένης Τετάρτης που οδήγησε στον θάνατο μια 56χρονη γυναίκα η οποία παρασύρθηκε από τα ορμητικά νερά στη Γλυφάδα.
Η τραγωδία φέρνει στο προσκήνιο πλατφόρμα που έχει...
αναπτυχθεί από επιχειρησιακή μονάδα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και η οποία έχει χαρτογραφήσει -σε επίπεδο οικοδομικού τετραγώνου-, όλα τα επικίνδυνα σημεία σε πέντε από τις πλέον πολύπαθες από πλημμύρες, περιοχές της Αττικής. Τα δεδομένα αυτά όμως, που μπορούν να δώσουν πολύτιμες πληροφορίες αναφορικά με τις διαδρομές που θα πρέπει να αποφύγουν οι πολίτες τις κρίσιμες ώρες της κακοκαιρίας, παραμένουν κλειστά για το κοινό.Οι πέντε περιοχές
Σύμφωνα με όσα ανέφερε στο iEidiseis.gr η Αλεξία Τσούνη, Συνεργαζόμενη Ερευνήτρια του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ) στην Επιχειρησιακή Μονάδα BEYOND, με επικεφαλής τον Δρ. Χάρη Κοντοέ, Διευθυντή Ερευνών ΕΑΑ, η βροχόπτωση της περασμένης Τετάρτης «δεν ήταν συνηθισμένη. Μέσα σε μια ημέρα, έπεσε στην Αθήνα, το ένα τρίτο του ετήσιου ύψους βροχόπτωσης. Επομένως, ήταν αναμενόμενο να υπάρξουν πλημμυρικά φαινόμενα, όμως κάποια πράγματα θα μπορούσαν να γίνουν καλύτερα».
Άλλωστε, σύμφωνα με την ίδια, «έχουμε κάνει ολόκληρες μελέτες για τα επικίνδυνα σημεία από πλημμύρρες, όπως και το κράτος γνωρίζει ποιες περιοχές είναι υψηλού πλημμυρικού κινδύνου».
Μια από αυτές τις μελέτες έχει εκπονηθεί από την επιχειρησιακή μονάδα BEYOND. Όπως ανέφερε η κ. Τσούνη, «μας ανατέθηκε από την προηγούμενη διοίκηση της Περιφέρειας Αττικής, το έργο της εκτίμησης του πλημμυρικού κινδύνου σε πέντε πολύ ευάλωτες υδρολογικές λεκάνες». Πέντε περιοχές όπου σχεδόν σε κάθε κακοκαιρία που πλήττει την Αττική, εντοπίζονται έντονα πλημμυρικά επεισόδια.
Οι συγκεκριμένες περιοχές είναι:
• Η λεκάνη απορροής Κηφισού
• Η λεκάνη απορροής Πικροδάφνης
• Η λεκάνη απορροής Κουλουριώτικου ρέματος
• Η λεκάνη απορροής ρεμάτων Σούρες και Αγία Αικατερίνη
• Η λεκάνη απορροής Σαρανταποτάμου
«Εκτιμήσαμε τον κίνδυνο σε επίπεδο οικοδομικού τετραγώνου»
Πρόκειται για ένα έργο που σύμφωνα με την ίδια, «δεν έχει ξαναγίνει στην Ελλάδα. Αναπτύξαμε μια επιστημονική μεθοδολογία σε συνεργασία με το ΕΜΠ και εκτιμήσαμε τον πλημμυρικό κίνδυνο σε επίπεδο οικοδομικού τετραγώνου. Πήραμε τα στοιχεία από τις τελευταίες καταγραφές πληθυσμού και κτιρίων της ΕΛΣΤΑΤ και τρέξαμε υδρολογικά και υδραυλικά μοντέλα».
Αυτό είχε σαν συνέπεια «να δούμε που ακριβώς πηγαίνει το νερό και ποιες περιοχές είναι επικίνδυνες. Επειδή, αν το νερό φτάσει σε ένα υπόγειο, ο άνθρωπος που είναι μέσα θα πνιγεί, ενώ δεν θα συμβεί το ίδιο σε ένα καινούριο σπίτι».
Επίσης, «αν μια περιοχή είναι πυκνοκατοικημένη, είναι δύσκολο να εκκενωθεί και να σωθούν όλοι. Σε ένα οικοδομικό τετράγωνο μπορεί να μην συμβεί τίποτα και στο διπλανό να πνιγούν όλοι. Εξαρτάται από το κτίριο και τους ανθρώπους που βρίσκονται μέσα. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν την ευαλωτότητα, πέρα από το ίδιο το φαινόμενο».
Οι χάρτες με τα τρία διαφορετικά σενάρια
Σε αυτό το πλαίσιο, η ομάδα BEYOND, προχώρησε στην κατάρτιση χαρτών με τρία διαφορετικά σενάρια: της συνηθισμένης βροχόπτωσης, της πιο δυνατής βροχόπτωσης και της ακραίας βροχόπτωσης, επιπέδου Daniel.
Ο στόχος, σύμφωνα με την κ. Τσούνη, ήταν «να εντοπίσουμε τον πραγματικό κίνδυνο από τις πλημμύρες και την καταστροφή που μπορούν να προκαλέσουν σε περιουσίες και υποδομές. Εξετάζουμε πληθώρα παραγόντων, όπως το βάθος και την ταχύτητα του νερού, ενώ τα επικίνδυνα σημεία έχουν εντοπιστεί και από αυτοψίες. Για παράδειγμα, η ταχύτητα έχει μεγάλη σημασία, επειδή ακόμη και με μικρό βάθος, αν το νερό είναι ορμητικό, μπορεί να παρασύρει ακόμη και αυτοκίνητο».
Η πρόταση που δεν υλοποιήθηκε
Η ομάδα BEYOND, δεν έμεινε εκεί, καθώς «προτείναμε και λύσεις. Ο κόσμος πρέπει να γνωρίζει την ασφαλή διαδρομή εκκένωσης και τα ασφαλή σημεία συγκέντρωσης. Στην Ελλάδα όμως, δεν έχουμε θεσμοθετήσει καταφύγια για πλημμύρα, μόνο για σεισμό».
Επίσης, «εξετάσαμε πως θα πάει εκεί ο κόσμος. Δεν επιλέξαμε στενούς δρόμους, αλλά μεγάλες αρτηρίες που δεν μποτιλιαρίζονται. Σε κάθε ποτάμι και στα παρακλάδια του, βρήκαμε και από τις δύο πλευρές ασφαλή καταφύγια, ώστε να μην χρειαστεί να περάσει κάποιος πάνω από ρέμα».
Ενώ λοιπόν, «προτείναμε στην Περιφέρεια Αττικής που θα πρέπει να θεσμοθετηθούν ασφαλή καταφύγια και να μπει σηματοδότηση στο δρόμο, ώστε ο κόσμος να ξέρει που θα κατευθυνθεί, κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει. Αν αυτά υπήρχαν, θα βοηθούσε ώστε η γυναίκα στη Γλυφάδα να μην πάει σε λάθος κατεύθυνση και να προφυλαχθεί. Είναι βασικά πράγματα που ελπίζουμε να θεσμοθετηθούν κάποια στιγμή».
«Δεν πρέπει να γνωρίζει ο κόσμος πως θα προστατευθεί;»
Όλη αυτή η γνώση όμως, είναι σε μεγάλο βαθμό αχρησιμοποίητη. Όπως εξήγησε η κ. Τσούνη, «έχουμε παραδώσει το σύστημα στην Περιφέρεια και στους δήμους όπου είναι αυτές οι περιοχές. Η Περιφέρεια χρησιμοποιεί τους χάρτες για να πραγματοποιεί ασκήσεις προετοιμασίας, εκπαίδευσης και πρόληψης. Κάποιοι δήμοι έχουν προχωρήσει σε έργα βάσει όσων προτείναμε. Άλλοι δήμοι όμως δεν μας έχουν καλέσει. Δεν γνωρίζω αν το χρησιμοποιούν».
Το σημαντικότερο είναι ότι όλη αυτή η πληροφορία δεν έχει περάσει στους πολίτες: «έχουμε επιχειρηματολογήσει υπέρ της άποψης τα δεδομένα της πλατφόρμας να είναι δημόσια. Εμείς όμως είμαστε ερευνητικό κέντρο, αυτή είναι απόφαση της Περιφέρειας Αττικής. Υπάρχει το αντεπιχείρημα να μην πανικοβληθεί ο κόσμος και δημιουργήσουμε αναταραχή. Η διεθνής πρακτική δείχνει ότι άλλες χώρες ανοίγουν τέτοια δεδομένα. Δεν πρέπει να γνωρίζει ο κόσμος πως να προστατευθεί ή έστω να γνωρίζει από που να φύγει; Πλέον γνωρίζουμε που θα πάει το νερό σε επίπεδο οικοδομικού τετραγώνου».
«Δεν έχει υπάρξει ενδιαφέρον από την Πολιτεία»
Η ομάδα BEYOND δεν έμεινε εκεί, αλλά προχώρησε στην ανάπτυξη ενός ακόμη συστήματος, του FloodHub, που «λειτουργεί επιχειρησιακά μόνο στη Μάνδρα. Μας δίνει κάθε πέντε λεπτά εικόνα όχι μόνο της βροχής, αλλά που ακριβώς είναι η πλημμύρα, τι βάθος έχει, ποιος δρόμος είναι κλειστός, σε ποιο συγκεκριμένο σημείο του. Το σύστημα συνδυάζει δορυφορικά δεδομένα, επίγειους τηλεμετρικούς σταθμούς που στέλνουν δεδομένα κάθε πέντε λεπτά και υδρολογικά και υδραυλικά μοντέλα. Επίσης, στέλνει ειδοποίηση στο κινητό σου για κίτρινό, πορτοκαλί ή και κόκκινο συναγερμό. Το έχουμε δώσει δωρεάν σε Πυροσβεστική, Περιφέρεια και δήμους και χρησιμοποιείται».
Στο ερώτημα γιατί αυτό το σύστημα δεν έχει εγκατασταθεί σε άλλες περιοχές της Αττικής, η κ. Τσούνη ανέφερε πως «παντού μπορεί να πάει, εφόσον έχουμε την τεχνογνωσία και έχουμε αναπτύξει τη μεθοδολογία. Όμως, χρειάζονται κάποια χρήματα για την εγκατάσταση των σταθμών και του συστήματος. Και μάλιστα όχι πολλά χρήματα. Όμως δεν έχει υπάρξει ενδιαφέρον από την Πολιτεία να στηθεί σε άλλες περιοχές. Και στη Μάνδρα μόνοι μας το στήσαμε, όμως δεν έχουμε τους πόρους να το επεκτείνουμε σε άλλη περιοχή».
Η φωτιά στη Γλυφάδα
Αναφορικά με την έκταση του πλημμυρικού φαινομένου στη Γλυφάδα, η κ. Τσούνη σχολίασε πως «έχουμε ακόμη ένα σύστημα, το FireHub, το οποίο καταγράφει συνεχώς που γίνονται δασικές πυρκαγιές. Ήταν εντυπωσιακό ότι πάνω από την οδό που πνίγηκε η γυναίκα στη Γλυφάδα, είχε καεί το βουνό το 2009. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν έπεσε απλά νερό, κατέβηκε το βουνό. Αν υπήρχε πυκνό δάσος, το ριζικό σύστημα θα είχε συγκρατήσει μεγάλο μέρος του νερού και των φερτών υλικών».
«Θα είχαμε εντοπίσει το σημείο»
Πάντως, σύμφωνα με την ίδια, «θα θέλαμε να επεκταθούμε παραπάνω και όχι μόνο στην Αττική. Προτείναμε το σύστημα και στην Κρήτη και στον Έβρο. Το παρουσιάζουμε παντού. Αν για παράδειγμα είχαμε μελετήσει τη Γλυφάδα, θα είχαμε εντοπίσει το σημείο που έχασε τη ζωή της η γυναίκα. Είναι κάτι που πρέπει να γίνει σε όσες περιοχές έχουν ρέματα».
Σύμφωνα με την ίδια, η χρηματοδότηση μπορεί να γίνει από «υπουργεία, περιφέρειες και δήμους ή ακόμη και από ευρωπαϊκά κονδύλια. Έχουμε χρήματα, το θέμα είναι πως χρησιμοποιούνται και τι έργα γίνονται με αυτά». Όμως ένα σύστημα σαν αυτό της ομάδας BEYOND, ή «ένα υδραυλικό έργο, είναι λιγότερο ορατά και ελκυστικά. Είναι όμως έργα ουσιώδη, επειδή μιλάμε για ζωές».