Γράφει ο Γεώργιος Γκοβέσης Ιστορικός- συγγραφέας
Ο Namık Kemal είναι ένας μεγάλος Οθωμανός διανοούμενος ο οποίος πραγματοποίησε πολλές τομές στην οθωμανική-τουρκική πολιτική σκέψη και λογοτεχνία κατά την περίοδο που ακολούθησε μετά την έναρξη των μεταρρυθμίσεων του Τανζιμάτ και υπήρξε από τους θεμελιωτές της τουρκικής εθνικής ιδέας.
Ο Namık Kemal γεννήθηκε στη Ραιδεστό (σήμερα Tekirdağ) της Ανατολικής Θράκης το 1848 και ανήκε σε οικογένεια η οποία κατείχε υψηλές θέσεις στην οθωμανική διοίκηση. Ο πατέρας του ονομάζονταν Mustafa Hasım Bey και η μητέρα του Fatma Zehra Hanım. Ο Namık Kemal έχασε τη μητέρα του Fatma Zehra Hanım όταν ήταν πολύ μικρός και πέρασε την παιδική του ηλικία ακολουθώντας τον παππού του (πατέρα της μητέρας του) Abdullatif Paşa στις μεταθέσεις του σε Αφιόν Καραχισάρ, Λευκωσία, Ριζούντα, Κάρς και Σόφια και για το λόγο αυτό δε φοίτησε συστηματικά σε κανένα σχολείο αλλά έλαβε ιδιαίτερα μαθήματα. Όταν επέστρεψε μαζί με τον παππού του στην Κωνσταντινούπολη το 1856, προσελήφθη στη Μεταφραστική Υπηρεσία της Υψηλής Πύλης (Babiali Tercüme Odası) όπου του δόθηκε η ευκαιρία να έλθει σε επαφή με κύκλους διανοουμένων και να αρχίσει να ενδιαφέρεται για την ποίηση. Η γνωριμία του με τον Sinasi το 1861 αποτέλεσε καθοριστικό σταθμό για την μετέπειτα πορεία του.
Το 1862 ο Namık Kemal δημοσίευσε το πρώτο του άρθρο στην εφημερίδα Tasvir–i Efkar(Απεικόνιση Ιδεών) την οποία εξέδιδε ο Sinasi και άρχισε να ασχολείται και με τα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα, ενώ παράλληλα με την ποίηση άρχισε να επιδεικνύει ενδιαφέρον και για την πεζογραφία.
Όταν το 1865 ο Sinasi έφυγε για τη Γαλλία άφησε τη διεύθυνση της εφημερίδας Tasvir–iEfkar στον Namık Kemal ο οποίος συνέχισε μέσα από τις στήλες της να αντιπολιτεύεται σκληρά την εσωτερική και την εξωτερική πολιτική του σαντραζάμη (πρωθυπουργού) Ali Paşa προκαλώντας έτσι την έντονη αντίδραση της οθωμανικής κυβέρνησης. Η συμμετοχή του Namık Kemal στην κίνηση των Νέων Οθωμανών οι οποίοι επεδίωκαν τον εκδημοκρατισμό του σουλτανικού καθεστώτος και την ανακήρυξη Συντάγματος, επέφερε επιδείνωση στις ήδη τεταμένες σχέσεις του με την οθωμανική κυβέρνηση. Έτσι όταν το 1867 ο Ali Paşa πληροφορήθηκε την ύπαρξη της κίνησης των Νέων Οθωμανών τότε όλα τα μέλη της άρχισαν ένα ένα να διαφεύγουν στην Ευρώπη. Με σκοπό την απομάκρυνση του από την Κωνσταντινούπολη ο Namık Kemal τοποθετήθηκε Βαλής (διοικητής) στο Ερζερούμ, όμως πριν ακόμα αναλάβει καθήκοντα διέφυγε στη Γαλλία ύστερα από πρόσκληση του ηγέτη των Νέων Οθωμανών Mustafa Fazil Paşa αδελφού του ημιανεξάρτητου Ηγεμόνα-Χιδίφη της Αιγύπτουö πρώην υπουργού του σουλτάνου και διεκδικητή του θρόνου της Αιγύπτου ο οποίος αντιπολιτεύονταν την πολιτική της Υψηλής Πύλης.[1]
Από την Γαλλία ο Namık Kemal πήγε στο Λονδίνο όπου τον Αύγουστο 1867 μαζί με τον Ali Suavi και τον Ziya Bey (Paşa) προχώρησε στην επανέκδοση της εφημερίδας Muhbir («Μηνύτωρ»),[2] όμως λόγω διαφωνιών με τους υπόλοιπους συνεργάτες του ο Namık Kemal το 1868 αποχώρησε από την εφημερίδα αυτή και το ίδιο έτος πάλι στο Λονδίνο άρχισε να εκδίδει μαζί με τους Ali Suavi, Ziya Bey και Agah Efendi την εφημερίδα Hürriyet(Ελευθερία) όμως και αυτής της εφημερίδας ο βίος ήταν σύντομος λόγω πάλι διαφωνιών του Namık Kemal με τους συνεργάτες του. Το 1870 ο Namık Kemal επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη και το 1871 μετά το θάνατο του Ali Paşa άρχισε να ασχολείται εκ νέου με τον τύπο. Το 1872 νοίκιασε μαζί με τους Nuri, Reşat και Ebüzziya Tevfik την εφημερίδα Ibret(Παράδειγμα) η οποία όμως το ίδιο έτος κλείστηκε για τέσσερεις μήνες λόγω της κριτικής που ασκούσε στην οθωμανική κυβέρνηση και ο Namık Kemal απομακρύνθηκε από την Κωνσταντινούπολη τοποθετούμενος στη θέση του mutasarrıf (διοικητή σαντζακίου-νομάρχη) στην Καλλίπολη. Όμως το Δεκέμβριο του ιδίου έτους επέστεψε στην Κωνσταντινούπολη. Στην Καλλίπολη ο Namık Kemal ξεκίνησε να γράφει και το θεατρικό έργο πατριωτικού περιεχομένου Vatan Yahut Silistre (Πατρίδα ή Σιλίστρα που αναφέρεται στην επιτυχή υπεράσπιση του φρουρίου της Σιλίστρας στη βορειοανατολική Βουλγαρία από τους Οθωμανούς εναντίον των Ρώσων από τις 11 Μαΐου έως τις 23 Ιουνίου 1854 κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού Πολέμου) το οποίο δημοσιεύτηκε το 1873 στην εφημερίδα Ibret,ενώ την πρώτη κιόλας βραδιά που ανέβηκε στη σκηνή στο θέατρο Gedikpaşa της Κωνσταντινούπολης προκάλεσε τον ενθουσιασμό του κοινού το οποίο μετά την παράσταση πραγματοποίησε διαδήλωση στους δρόμους της Πόλης, με αποτέλεσμα στις 6 Απριλίου η εφημερίδα Ibret να κλειστεί οριστικά και ο Namık Kemal να εξοριστεί στην Αμμόχωστο της Κύπρου. Στο θεατρικό αυτό έργο ο Namık Kemal καθιέρωσε στην Οθωμανική Τουρκική τον όρο vatan (πατρίδα).[3]
Ο Namık Kemal διετέλεσε μέλος της τεκτονικής στοάς της Κωνσταντινούπολης «Πρόοδος- Terakki» (1861-1901) η οποία ήταν παράρτημα της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας, που την είχαν ιδρύσει στην Κωνσταντινούπολη οι Κ.Καλαϊτζάκης, Α.Ισμυρίδης, οι δημοσιογράφοι Ι.Βρεττός, Ι.Τανταλίδης και κυρίως ο Κλεάνθης Σκαλιέρης ο οποίος στη συνέχεια ήταν κύριος εμπνευστής και καθοδηγητής της.[4]
Τα τρία χρόνια που διήρκεσε η εξορία του στην Αμμόχωστο αποτέλεσαν για τον Namık Kemal και την πιο παραγωγική του περίοδο, αφού κατά το διάστημα αυτό έγραψε πολλά θεατρικά έργα, λογοτεχνικές κριτικές καθώς και ιστορικά έργα.
Με την αμνηστία που χορηγήθηκε μετά την εκθρόνιση του σουλτάνου Αμπντουλαζίζ Α΄(30 Μαΐου 1876) και την αντικατάσταση του από τον Μουράτ Ε΄, ο Namık Kemal επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη όπου και διορίστηκε στο Συμβούλιο της Επικρατείας (Suray-i Devlet) καθώς και στην επιτροπή σύνταξης του Συντάγματος (Kanun-i Esasi Encümeni) υπό την προεδρία του Midhat Paşa.[5]
Το Σύνταγμα που ετοίμασε η επιτροπή αποτέλεσε το πρώτο Οθωμανικό Σύνταγμα και τέθηκε σε ισχύ στις 23 Δεκεμβρίου 1876. Όμως ο σουλτάνος Αμπντουλχαμήντ Β’ επειδή δεν επιθυμούσε τη συνταγματική μεταρρύθμιση αμέσως μετά την ανακήρυξη του Συντάγματος άρχισε σιγά σιγά να απομακρύνει από την Κωνσταντινούπολη όσους είχαν συμβάλλει σε αυτή την προσπάθεια. Έτσι με το ξέσπασμα του Ρωσο-οθωμανικού πολέμου τον Απρίλιο του 1877 ο Namık Kemal συνελήφθη και αφού έμεινε για ένα διάστημα στη φυλακή, τον Ιούλιο του 1877 εξορίστηκε στη νήσο Λέσβο στην οποία το 1879 διορίστηκε μουτασαρίφης-νομάρχης (Mutasarrıf: διοικητική θέση μεταξύ βαλή και καϊμακάμη). Το 1884 διορίστηκε μουτασαρίφης της νήσου Ρόδου και το 1887 της νήσου Χίου όπου και απεβίωσε το 1888 από πνευμονία, ενώ η σωρός του μεταφέρθηκε στο Bolayir της Καλλιπόλεως όπου και ενταφιάστηκε.[6]
Ο Namık Kemal ξεκίνησε να γράφει ποιήματα στο ύφος της ποίησης του Διβανίου (Divan Edebiyatı-Κλασική Οθωμανική Λογοτεχνία) όμως μετά τη γνωριμία του με το Sinasi αν και δεν αποκόπηκε από το παλαιό ύφος γραφής από πλευράς θεματολογίου στράφηκε σε ένα νέο είδος ποίησης. Ο Namık Kemal ήταν αυτός που εισήγαγε στην οθωμανική-τουρκική λογοτεχνία και στους κύκλους των οθωμανών διανοουμένων τους όρους vatan (πατρίδα) και hürriyet (ελευθερία) με τη δυτική έννοια τους και με αυτόν το μυθιστόρημα, το θέατρο, η κριτική και το δοκίμιο ως λογοτεχνικά είδη πέρασαν οριστικά από τη δύση στην οθωμανική-τουρκική διανόηση. Στα έργα του ο Namık Kemal προβάλει σε πρώτο πλάνο τα κοινωνικά ζητήματα και την φιλοπατρία. Στα ιστορικά του έργα επιλέγει γεγονότα από την ισλαμική και την οθωμανική ιστορία με στόχο την δημιουργία του αισθήματος της φιλοπατρίας στους αναγνώστες. Στα άρθρα και τις κριτικές που δημοσίευσε σε διάφορες εφημερίδες ο Namık Kemal υπερασπίζεται ένα συνταγματικό καθεστώς το οποίο θα συνδυάζει την ισλαμική θεώρηση για αυτοτελή έννοια του κράτους με την εκ δυτικής Ευρώπης προερχόμενη δημοκρατία. Η ισλαμική θεώρηση για αυτοτελή έννοια του κράτους αποτέλεσε εμπόδιο για την περαιτέρω εξέλιξη της θεωρίας των Νέων Οθωμανών και του Namık Kemal προεξάρχοντος. [7] Δεν είναι τυχαίο ότι ο Namık Kemal αντιτέθηκε στην θεωρία της Γενικής-Καθολικής Βούλησης. Οι ισλαμικές ρίζες της πολιτικής θεωρίας του Namık Kemal πήγαζαν και από το γεγονός ότι και ο ίδιος αποτελούσε συνέχεια των διανοουμένων του οθωμανικού κράτους και ανήκε στο οθωμανικό πολιτικό σύστημα. Ο Namık Kemal όπως και οι υπόλοιποι Νέοι Οθωμανοί ως τμήμα του οσμανικού συστήματος διέπονταν από τη στατική θεώρηση της πολιτείας και της κοινωνίας.[8]
Ο Namık Kemal έδωσε μεγάλη σημασία στην πνευματική και πολιτιστική ανάπτυξη του τουρκόφωνου μουσουλμανικού πληθυσμού και προώθησε την καθιέρωση της καθομιλουμένης τουρκικής γλώσσας και μάλιστα της διαλέκτου της Κωνσταντινούπολης στην θέση της ακατανόητης στο λαό και γεμάτης με αραβικές και περσικές λέξεις επίσημης οθωμανικής. Επίσης πρότεινε την απλούστευση του αραβικού αλφαβήτου με το οποίο γράφονταν η οθωμανική τουρκική γλώσσα με σκοπό να μειωθεί ο αναλφαβητισμός και να διευκολυνθεί η άνοδος του μορφωτικού επιπέδου των τουρκόφωνων μουσουλμάνων.[9]
Τα ποιήματα του Namık Kemal εκδόθηκαν για πρώτη φορά μετά το θάνατο του το 1941 από τον Cezmi Ergün. Επίσης έγραψε τα μυθιστορήματα Intibah (Αφύπνιση-Αναγέννηση 1876) και Cezmi(Αποφασισμένος-1880), αρκετά τα θεατρικά έργα εκ των οποίων τα πλέον σημαντικά είναι: Vatan Yahut Silistre (Πατρίδα ή Σιλίστρια 1873), Zavallı Çocuk (Κακόμοιρο Παιδί 1873), Akif Bey(1874), Celaledin Harmeşah (1885), Kara Bela(Μαύρος Μπελάς 1908) καθώς και γύρω στα πεντακόσια πολιτικά άρθρα και κριτικές, τα περισσότερα ανυπόγραφα, στις εφημερίδες Taşvir–I Efkar (Απεικόνιση Ιδεών), Muhbir(«Μηνύτωρ»),Hürriyet (Ελευθερία), Ibret(Παράδειγμα), Basiret (Διορατικότητα), Hadika (Κήπος), Ittihad (Ένωση), Sadakat(Αφοσίωση) και Vakit (Χρόνος). [10]
Ο Namık Kemal
* Ο Γεώργιος Γκοβέσης γεννήθηκε στην Αθήνα τον Ιούνιο του 1968, κατάγεται από την Ορεινή Κορινθία και είναι μόνιμος κάτοικος Ξάνθης. Το 1990 αποφοίτησε από το τμήμα Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών, το 1993 έλαβε μεταπτυχιακό Master of Arts Πολιτικών Επιστημών από το Πανεπιστήμιο Κωνσταντινουπόλεως ως υπότροφος του Οικουμενικού Πατριαρχείου και το 2002 αναγορεύθηκε διδάκτορας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών
Βιβλία, επιστημονικές εργασίες και άρθρα του έχουν δημοσιευτεί στην Ελλάδα και στην Τουρκία.
Στην Ελλάδα τα βιβλία του κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Σπανίδης Ξάνθη
[1] Γκοβέσης Γεώργιος, Πολιτική μεταρρύθμιση και τύπος στα Βαλκάνια. Η περίπτωση της «Σαββατιαίας Επιθεωρήσεως» στην Οθωμανική αυτοκρατορία κατά την πρώτη συνταγματική μεταρρύθμιση του 1878, Κομοτηνή 2003 σελ 45-46
[2] Η εφημερίδα αυτή είχε πρωτοκυκλοφορήσει τον Ιανουάριο του 1867 στην Κωνσταντινούπολη με ιδιοκτήτη τον Φιλλίπ Εφέντη και διευθυντή τον Ali Suavi και κλείστηκε το Μάιο του ίδιου έτους βλ Αντωνόπουλος Ανδρέας Οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και το Ανατολικό Ζήτημα 1866-18881 Η μαρτυρία του Νεολόγου της Κωνσταντινούπολης , Αθήνα 2007, σελ 43
[3] İnuğur Nuri, Basın ve Yayın Tarihi, Κωνσταντινούπολη 1982, σελ 224.
[4] Γκοβέσης Γεώργιος « Η Μακεδονία και η Θράκη σε κρίσιμη φάση Ο κίνδυνος απώλειας της Μακεδονίας και της Θράκης για τον Ελληνισμό με τη δημιουργία της Μεγάλης Βουλγαρίας της συνθήκης του Αγίου Στεφάνου το Μάρτιο του 1878 και η αντίδραση των ελληνικών συλλόγων της Κωνσταντινούπολης με υπόμνημα προς τις μεγάλες δυνάμεις». Ξάνθη 2022, σελ 35.
[5] Γκοβέσης Γεώργιος, Πολιτική μεταρρύθμιση και τύπος στα Βαλκάνια. Η περίπτωση της «Σαββατιαίας Επιθεωρήσεως» στην Οθωμανική αυτοκρατορία κατά την πρώτη συνταγματική μεταρρύθμιση του 1878, Κομοτηνή 2003, σελ 66-68
[6] Kurdakul Şükran, Namık Kemal, Κωνσταντινούπολη 2003, σελ 25
[7] Mardın Şerif, Yeni Osmanl Düşüncesinin Doğusu, Κωνσταντινούπολη 1998, σελ 445-446
[8] Σαρρής Νεοκλής, Εξωτερική Πολιτική και Πολιτικές Εξελίξεις στην Πρώτη Τουρκική Δημοκρατία. Η άνοδος της Στρατογραφειοκρατίας1923-1950, Αθήνα 1992, σελ 142-149
[9] Kocak Cemil, Yeni Osmanlılar ve Birinci Mesrutiyet, σε Modern Turkiye’de Siyasi Düşünce, Κωνσταντινούπολη 2003, τόμος 1ος σελ 72-73
[10] Aydoğdu Nergiz Yılmaz, Kara Ismail, Namık Kemal Osmanlı Modernleşmesinin Meseleleri, Κωνσταντινούπολη 2005, τόμος 1, σελ 15 https://agonas.gr/2026/03/15/%ce%bf%ce%b8%cf%89%ce%bc%ce%b1%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%b7-%ce%b4%ce%b9%ce%b1%ce%bd%ce%bf%ce%b7%cf%83%ce%b7-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%b1%cf%80%ce%b1%cf%81%cf%87%ce%b5%cf%82-%cf%84%ce%bf%cf%85-%cf%84%ce%bf/