Γεώργιος Γκοβέσης, ιστορικός-συγγραφέας*
Ο Ahmet Haşim γεννήθηκε το 1884 στη Βαγδάτη και ο πατέρας του Arif Hikmet Bey ήταν καϊμακάμης (επικεφαλής της υποδιοίκησης-kaza) της Fizan (Βαγδάτης) και ανήκε στην
παλαιά διακεκριμένη αραβικής καταγωγής οικογένεια λογίων και κρατικών αξιωματούχων Alusizade, η δε μητέρα του Sara Hanım προέρχονταν από την επίσης αριστοκρατική αραβική οικογένεια των Kahyazade.[1] Ο Ahmet Haşim μεγάλωσε σε ένα αραβόφωνο περιβάλλον και σε ηλικία μόλις επτά ετών έχασε τη μητέρα του. Το 1896 εγκαταστάθηκε με την οικογένεια του στην Κωνσταντινούπολη όπου στάλθηκε σε σχολείο για να μάθει την οθωμανική τουρκική. Στη συνέχεια φοίτησε στο Λύκειο Γαλατάσαραϊ (Galatasaray Sultanisi) όπου ήταν ένας έφηβος κλεισμένος στον εαυτό του και δε συμμετείχε στις ομαδικές δραστηριότητες και εκδηλώσεις των συμμαθητών του. Άρχισε να ασχολείται με την ποίηση επηρεασμένος από μια ανθολογία ποιημάτων στα γαλλικά, που του είχε δανείσει ένας γνωστός του και στη συνέχεια μαζί με άλλους φίλους του, όπως ο Hamdullah Suphi Tanrıöver και ο Abdülhak Şinasi Hisar, δημιούργησαν έναν αξιόλογο φιλολογικό κύκλο μέσα στο Λύκειο Γαλατάσαραϊ.Το 1907 αποφοίτησε από το Λύκειο Γαλατάσαραϊ και ξεκίνησε σπουδές Νομικής στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης (Darülfünün) και παράλληλα άρχισε να εργάζεται στη regie[2]. Το 1908 εγκατέλειψε τις σπουδές του και την εργασία του στην Κωνσταντινούπολη και μετέβη στη Σμύρνη όπου για δύο χρόνια δίδαξε στο εκεί οθωμανικό-τουρκικό Λύκειο και κατόπιν επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη όπου εργάστηκε στο Υπουργείο Οικονομικών.[3]
Μεταξύ των ετών 1914-1918 ο Ahmet Haşim υπηρέτησε στον οθωμανικό στρατό ως υπαξιωματικός εφοδιασμού σε διάφορα μέτωπα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά τον πόλεμο εργάστηκε για ένα διάστημα στην Επιτροπή Διαχείρισης του Οθωμανικού Χρέους (Düyun-u Umumiye İdaresi) και στη συνέχεια δίδαξε αισθητική και μυθολογία στην Ακαδημία Καλών Τεχνών (Sanayi i Nefise Mektebi).[4] Το 1924 για λόγους υγείας μετέβη στο Παρίσι και όταν επέστρεψε για ένα διάστημα εργάστηκε στην Οθωμανική Τράπεζα, ενώ παράλληλα συνέχισε να διδάσκει αισθητική και μυθολογία στην Ακαδημία Καλών Τεχνών, ενώ δίδασκε Γαλλικά στη Σχολή Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κωνσταντινουπόλεως και στην Ακαδημία Πολέμου. Το 1926 μετέβη εκ νέου στο Παρίσι για θεραπεία και για τον ίδιο λόγο πήγε το 1932 στη Φρανκφούρτη χωρίς όμως να έχει θετικά αποτελέσματα. Απεβίωσε το 1933 στην Κωνσταντινούπολη και ετάφη στην ιερή για τους Οθωμανούς Μουσουλμάνους τοποθεσία Eyüp.
Το πρώτο ποίημα του Ahmet Haşim είχε τίτλο Leyal-i Askim (Νύχτες της Αγάπης μου) και δημοσιεύτηκε το 1901 στο περιοδικό Mecmua-i Edebiye(Φιλολογικό Περιοδικό). Την περίοδο αυτή στα ποιήματα του Ahmet Haşim είναι εμφανής η έντονη επιρροή από την ποίηση των Muallim Nadi, Abdulhak Hamid (Tarhan), Tevfik Fikret και Cenab Sabaheddin. Ενώ φοιτούσε στην τελευταία τάξη του Λυκείου Γαλατάσαραϊ, ο Ahmet Haşim ήρθε σε επαφή με τη Γαλλική ποίηση και τους εκπρόσωπους του συμβολισμού και διαμόρφωσε το δικό του προσωπικό ύφος στην ποίηση.
Μεταξύ των ετών 1905-1908 ο Ahmet Haşim έγραψε μια σειρά ποιημάτων με τίτλο Şiir-i Kamer (Ποίημα του Φεγγαριού) που διακρίνονται για τον πλούτο των εικόνων τους και την εσωτερική αρμονία που διαθέτουν και τα οποία περιέλαβε στην ποιητική του συλλογή Piyale (Κύπελλο) που εξέδωσε αργότερα.
Το 1909 ο Ahmet Haşim συμμετείχε στη νεοδιαμορφωθείσα λογοτεχνική κίνηση Fecr-i Ati (Αυγή της Νέας Εποχής), που είχε σαν βασική της αρχή ότι η λογοτεχνία έπρεπε να υπηρετεί την αισθητική και όχι την ιδεολογία, της οποίας υπήρξε και ο κυριότερος εκπρόσωπος. Την ίδια περίοδο δημοσίευσε ποιήματα του στο περιοδικό Servet-i Funun (Ο Πλούτος των Επιστημών) το οποίο στη συνέχεια κατέστη όργανο της λογοτεχνικής κίνησης Fecr-i Ati. Μετά τη διάλυση της λογοτεχνικής κίνησης Fecr-i Ati κατά τα έτη 1911-1912 με την εμφάνιση στη Θεσσαλονίκη της κίνησης της Νέας Γλώσσας-Εθνικής Λογοτεχνίας (Yeni Lisan-Millî Edebiyat), ο Ahmet Haşim συνέχισε το δικό του ιδιαίτερο προσωπικό δρόμο στην ποίηση πέρα από ρεύματα, κινήσεις και τάσεις.[5]
Τα ποιήματα της νεανικής περιόδου του Ahmet Haşim χαρακτηρίζονται από την εμφανή επίδραση του καθηγητή του στο Λύκειο Γαλατάσαραϊ Tevfik Fikret καθώς και των Andulhak Hamid και Cenab Sebaheddin. Σε αυτά τα ποιήματα είναι έντονη η χρήση προσδιορισμών από τη λόγια οθωμανική γλώσσα, η χρήση ξένων λέξεων καθώς και η απεικόνιση ρομαντικών και αισιόδοξων σκέψεων. Το δικό του προσωπικό ύφος γίνεται εμφανές στη συλλογή ποιημάτων του με τίτλο Göl Saatleri (Ώρες της Λίμνης 1921). Πρόκειται για ποιήματα με έντονο το φαντασιακό στοιχείο και την εναλλαγή συναισθημάτων η οποία παρομοιάζεται με την εναλλαγή χρωμάτων σε έναν πίνακα ζωγραφικής. Ο Ahmet Haşim γράφει ποιήματα στα οποία παρουσιάζει την πραγματικότητα με πιο έντονα και πιο λαμπερά χρώματα από τα πραγματικά και τα χρώματα της νύχτας έχουν ιδιαίτερη θέση στα ποιήματα της συλλογής Göl Saatleri (Ώρες της Λίμνης 1921). Το 1926 κυκλοφόρησε την ποιητική του συλλογή Piyale (Κύπελλο) με κύριο θέμα τον επίμονο έρωτα ο οποίος δεν εγκαταλείπεται ούτε όταν προσφέρει πόνο. Στα ποιήματα αυτά τα χρώματα της νύχτας είναι ακόμα πιο έντονα απ’ ότι στην ποιητική συλλογή Göl Saatleri .
Η ποίηση του Ahmet Haşim φέρει έντονες τις επιδράσεις του συμβολισμού με τη μορφή που ο τελευταίος είχε επικρατήσει στη γαλλική ποίηση. Στον πρόλογο της ποιητικής του συλλογής Piyale (Κύπελλο) ο Ahmet Haşim αναφέρει χαρακτηριστικά ότι ακόμα και τα πιο όμορφα ποιήματα αποκτούν νόημα μόνο αν προσεγγισθούν από τη φαντασία του αναγνώστη και ότι ακόμα και τα πιο δυσνόητα ποιήματα μπορούν να ερμηνευθούν ανάλογα με την επιθυμία του καθενός.
Εκτός από ποιήματα ο Ahmet Haşim έγραψε και πεζογραφήματα τα οποία χαρακτηρίζονται από την κατανοητή γλώσσα που χρησιμοποιεί σε αντίθεση με τα ποιήματα του στα οποία η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι σαφέστατα πιο λόγια.
Τα ευθυμογραφήματα που δημοσίευε κατά καιρούς σε εφημερίδες, τα συγκέντρωσε στο βιβλίο Gurabahane-i Laklakan (Οίκος Φροντίδας Πελαργών).Το 1928 εξέδωσε το βιβλίο με τίτλο Bize Göre (Κατά τη γνώμη μας, σύμφωνα με εμάς) στο οποίο αφηγείται τις εντυπώσεις του από το πρόσφατο ταξίδι του στο Παρίσι. Το ίδιο έκανε και αμέσως μετά την επιστροφή του από το ταξίδι του στη Φρανκφούρτη το 1933, οπότε και εξέδωσε το (τελευταίο του) βιβλίο με τίτλο Frankfurt Seyahatnamesi (Οδοιπορικό στην Φρανκφούρτη).
Όσο ζούσε ο Ahmet Haşim κυκλοφόρησαν οι δύο γνωστές ποιητικές του συλλογές Göl Saatleri (Ώρες της Λίμνης 1921) και Piyale (Κύπελλο 1926) ενώ μετά το θάνατο του πραγματοποιήθηκαν πολλές εκδόσεις με ποιήματά του.[6]
Ο Ahmet Haşim παρά το γεγονός ότι ο ίδιος ήταν αραβικής καταγωγής με μητρική γλώσσα την αραβική και ξεκίνησε να μαθαίνει την τουρκική γλώσσα σε ηλικία 11 χρονών, ωστόσο αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους ποιητές της τουρκικής λογοτεχνίας και επηρέασε πολλούς σύγχρονους του, αλλά και μεταγενέστερους του Τούρκους ποιητές.
[1] Altınkaynak Hikmet, 100 TEMEL ESER, Κωνσταντινούπολη 2004, σελ 93
[2] Πρόκειται για τη “Regie Compagnie interessee des tabacs de l’empire Ottoman” εταιρεία που είχε ιδρυθεί από τους Γάλλους το 1883 και είχε αναλάβει το μονοπώλιο του καπνού για την αποπληρωμή του οθωμανικού χρέους .βλ. Haydar Kazgan «Düyun-u Umumiye» σε Tanzimat’tan Cumhuriyet”e Türkiye Ansiklopedisi, Κωνσταντινούπολη 1985, τόμος 3οςσελ 710,711,712
[3] Yeşilyurt Evrim, AHMED HAŞİM, Hayati ve Eserleri, Κωνσταντινούπολη 2002, σελ 10
[4] Ünlü Mahir, Özcan Ömer 20 Yüzyıl Türk Edebiyatı, Κωνσταντινούπολη 2003, σελ 71
[5] Γκοβέσης, Γεώργιος, Λογοτεχνία και Τουρκισμός κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο- Το μυθιστόρημα του Ομέρ Σεϊφεττήν «Το Ημερολόγιο ενός Αρμένιου Νέου», «Οι επτά κοιμουμένοι» ή οι άνθρωποι των σπηλαίων», Ξάνθη 2007, σελ 20
[6] Ahmet Haşim, Bütün Kitapları(Piyale–Göl Saatleri – Gurabahane-i Laklakan- Bize Göre- Frankfurt Seyahatnamesi), Κωνσταντινούπολη 2004 Ο Γεώργιος Γκοβέσης γεννήθηκε στην Αθήνα τον Ιούνιο του 1968, κατάγεται από την Ορεινή Κορινθία και είναι μόνιμος κάτοικος Ξάνθης. Το 1990 αποφοίτησε από το τμήμα Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών, το 1993 έλαβε μεταπτυχιακό Master of Arts Πολιτικών Επιστημών από το Πανεπιστήμιο Κωνσταντινουπόλεως ως υπότροφος του Οικουμενικού Πατριαρχείου και το 2002 αναγορεύθηκε διδάκτορας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Βιβλία, επιστημονικές εργασίες και άρθρα του έχουν δημοσιευτεί στην Ελλάδα και στην Τουρκία. Στην Ελλάδα τα βιβλία του κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Σπανίδης Ξάνθη.
.jpg)
.jpg)
