Συναγωγή Ετς Χαγίμ, Κυριακή 14 Ιουνίου 2026
Χρυσούλα Αλειφέρη
Το πλοίο «Τάναϊς»
Σοφολογιότατε Ραββίνε Αθηνών,
Σεβαστοί Εκπρόσωποι Θρησκευμάτων και Δογμάτων
Αξιότιμη κυρία Υφυπουργέ [κα Βολουδάκη]
Αξιότιμοι κύριοι & κυρίες εκπρόσωποι Περιφέρειας και Δήμου
Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, αγαπητοί φίλοι
Έχω την τιμή να σας μιλώ ως Ειδική
Απεσταλμένη του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών, από το 2023, για την καταπολέμηση του Αντισημιτισμού και την προάσπιση της Μνήμης του Ολοκαυτώματος. Η θέση αυτή υπάρχει στο Υπουργείο μας από το 2012.Με τα δύο αυτά θέματα, ιστορικά αλληλένδετα, ασχολούνται ενεργά πολλοί διεθνείς και ευρωπαϊκοί Οργανισμοί όπως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) και μάλιστα από την ελληνική προεδρία του 2009, το Συμβούλιο της Ευρώπης και άλλοι.
Ως Υπουργείο Εξωτερικών εξασφαλίζουμε ότι η Ελλάδα είναι επίσημα παρούσα στις σχετικές διεθνείς συναντήσεις ώστε να συνδιαμορφώνει διεθνείς πολιτικές, να ενημερώνεται για καλές πρακτικές αλλά και για προβλήματα σε διάφορες χώρες, και να παρουσιάζει τις ελληνικές δράσεις στους τομείς αυτούς. Ταυτόχρονα ενημερώνουμε σχετικά τους συναρμόδιους φορείς στο εσωτερικό της χώρας μας, με πρώτο το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων.
Για καλύτερο ενδο-ελληνικό συντονισμό μας σε όλα αυτά, είμαστε σε στενή συνεργασία και με την εβραϊκή ή αλλιώς ισραηλιτική μας κοινότητα και τους θεσμικούς εκπροσώπους της.
Είναι εύλογη συνεπώς η εμπλοκή του Υπουργείου Εξωτερικών.
Αλλά ας μου επιτραπεί και μια ρητή διευκρίνιση, προς αποφυγή κάθε παρεξήγησης, και προς κάθε κατεύθυνση: μερικές φορές, και στα ελληνικά και σε άλλες γλώσσες, η λέξη Ισραηλίτης, δηλαδή Εβραίος, μπερδεύεται άθελα με τη λέξη Ισραηλινός, δηλαδή πολίτης του Ισραήλ. Δεν είναι το ίδιο. Πρέπει, από την άλλη, να σεβόμαστε το γεγονός ότι ο Έλληνας πολίτης δίπλα μας δεν είναι απαραίτητα Χριστιανός, Ορθόδοξος. Και να θυμόμαστε ότι οι Έλληνες Εβραίοι μας δεν είναι ξένοι. Είμαστε όλοι Έλληνες.
Και καλωσορίζουμε τους ξένους Ισραηλίτες που επισκέπτονται ή ζουν στη φιλόξενη χώρα μας.
Ευχαριστώ λοιπόν θερμά την Περιφέρεια και τον κ. Αντιπεριφερειάρχη Κρήτης για την πρόσκληση και όλη τη φιλοξενία, καθώς και το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος για την πρόταση και βέβαια ευχαριστώ τους φορείς της Συναγωγής Ετς Χαγίμ και ιδιαίτερα την κυρία Βασιλική Γιακουμάκη και όλη την ομάδα της ΑΜΚΕ [Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας Ετς Χαγίμ].
Με σεβασμό προσερχόμαστε σήμερα στη Συναγωγή αυτή, για πολλούς λόγους: επειδή είναι θρησκευτικός χώρος, επειδή πρόκειται για μια ιστορική Συναγωγή κτισμένη κατά τον 16ο αιώνα, αλλά και επειδή, όπως αντιλαμβάνομαι, είναι το μόνο εβραϊκό μνημείο που έχει απομείνει σ’ ολάκερη την Κρήτη, από μια μακραίωνη εβραϊκή παρουσία 2.400 ετών, αρχικά με Ρωμανιώτες Εβραίους και αργότερα και με τους Σεφαραδίτες.
Ευτυχές το γεγονός της ανακαίνισής της από τα ερείπια, το 2000, μετά από πολλές ελληνικές προσπάθειες και με μεγάλη διεθνή συνδρομή.
Με σεβασμό επίσης τιμούμε σήμερα τη μνήμη όλων των θυμάτων τού -επιταγμένου τότε από τους Ναζί κατακτητές-ελληνικού φορτηγού πλοίου «Τάναϊς» με το ιστορικό όνομα από την περιοχή του σημερινού Αζόφ στα βόρεια του Εύξεινου Πόντου. Τορπιλισμένο, το πλοίο βυθίσθηκε σχεδόν αύτανδρο, κάπου κάτω από τη Μήλο, τη Φολέγανδρο ίσως, παίρνοντας μαζί του εκατοντάδες Έλληνες της Κρήτης: Εβραίους, οικογένειες ολόκληρες στο πλαίσιο της φρικτής ναζιστικής «τελικής λύσης», και Χριστιανούς αντιστασιακούς, αλλά και Ιταλούς αντιφασίστες αιχμαλώτους πολέμου, τους οποίους οι Ναζί τους είχαν όλους στοιβάξει στα αμπάρια του, για να τους οδηγήσουν μέσω του Πειραιά, και αυτούς, στα στρατόπεδα μαρτυρίου και εξόντωσης.
Τους τιμήσαμε όλους, όπως πρέπει, πριν λίγη ώρα, μπροστά από το τόσο συμβολικό Μνημείο που τους αφιερώθηκε το 2013 στην Ακτή Μιαούλη στο παλιό λιμάνι των Χανίων, με συμμετοχή εκπροσώπων των εικαζόμενων θρησκειών τους.
Έμαθα πρώτη φορά για τη Συναγωγή των Χανίων με αφορμή τη διπλή απόπειρα εμπρησμού της τον Ιανουάριο 2010. Και έζησα από κοντά, από άλλη τότε θέση στο Υπουργείο Εξωτερικών, τις διεθνείς αντιδράσεις αλλά και το ότι, πρώτη ίσως φορά με τόση σαφήνεια, η κεντρική ελληνική πολιτεία με απόλυτο τρόπο καταδίκασε τέτοιο γεγονός. Υπήρχαν βέβαια ως τότε καταδίκες τέτοιων περιστατικών, περισσότερο όμως σε τοπικό επίπεδο. Η χρονιά εκείνη σηματοδότησε γενικότερα μια ευρύτερη ευαισθητοποίηση του κράτους μας απέναντι στην εβραϊκή του κοινότητα, με παράλληλη έναρξη συνεργασίας μεταξύ της ελληνικής και της εβραϊκής Διασποράς (τόσο παρόμοιες οι κοινότητες των δύο λαών, ανά τον κόσμο) αλλά και στενότερη διμερή συνεργασία Ελλάδας-Ισραήλ. Συστηματοποιήθηκαν έκτοτε και οι προσπάθειες για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού και εντάθηκαν ακόμη περισσότερο εκείνες για την προάσπιση της Μνήμης του Ολοκαυτώματος, με την έννοια της Shoah, όπως είναι στα εβραϊκά.
Από τότε, και με συνεχή ανοδική πορεία, η Ελλάδα έχει υιοθετήσει πολλές διεθνείς πρωτοβουλίες και, σε εθνικό επίπεδο, διάφορα νομικά, διοικητικά και άλλα δίκαια μέτρα υπέρ της εβραϊκής μας κοινότητας:
Τα σχολικά προγράμματα περιλαμβάνουν μαθήματα σχετικά με το Ολοκαύτωμα με στόχο την εκπαίδευση και την ευαισθητοποίηση κυρίως των νεότερων γενεών. Η 27η Ιανουαρίου [ημέρα απελευθέρωσης του Άουσβιτς], που είχε ήδη το 2004 υιοθετηθεί από τη Βουλή των Ελλήνων, ως Ελληνική Ημέρα Μνήμης Θυμάτων και Ηρώων Ολοκαυτώματος, τιμάται εδώ και χρόνια με επίσημο τρόπο, με κατάθεση στεφάνου σε επίπεδο Προέδρου Δημοκρατίας στο Μνημείο του Ολοκαυτώματος στον Κεραμεικό και υψηλή συμμετοχή σε επίπεδο κυβέρνησης και Βουλής των Ελλήνων, και με εκδηλώσεις της Περιφέρειας, που έχουν φύγει εδώ και χρόνια από τον παλαιότερα κλειστό κύκλο της εβραϊκής κοινότητας.
Στη Θεσσαλονίκη, κατασκευάζεται πλέον με γοργούς ρυθμούς το «Μουσείο Ολοκαυτώματος της Ελλάδας» ενώ η πλατεία Ελευθερίας θα μετατραπεί σε «Πάρκο Μνήμης» με το μνημείο του Ολοκαυτώματος στο κέντρο της.
Και πολλές άλλες πόλεις ξαναθυμούνται την τοπική εβραϊκή τους κοινότητα που χάθηκε κι αυτή τα χρόνια της ναζιστικής κατοχής. Μόνο οκτώ πόλεις έχουν σήμερα ενεργές Ισραηλιτικές Κοινότητες στην Ελλάδα.
Επίσης υπάρχει μια άνθιση σχετικών εκδόσεων, μελετών, ερευνών που αυξάνει το ενδιαφέρον και την ενημέρωση της κοινωνίας.
Και πολλά άλλα θετικά που θα μπορούσαμε να πούμε για τα θέματα αυτά.
Τώρα, προερχόμενη από το Υπουργείο Εξωτερικών, οφείλω να πω και δυο λόγια διεθνούς πολιτικής, επειδή αφορούν και την ευρύτερη γειτονιά μας και τη συγκυρία:
Η Ελλάδα, δύναμη ειρήνης και συνεργασίας στην περιοχή μας, στηρίζει ακράδαντα το δικαίωμα ύπαρξης του κράτους του Ισραήλ. Παράλληλα στηρίζει το δικαίωμα του παλαιστινιακού λαού να αποκτήσει δικό του κράτος, όπως προβλέπουν οι αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, ως μόνο αξιόπιστο δρόμο για μια βιώσιμη ειρήνη στη Μέση Ανατολή, όπου δύο κράτη, Ισραήλ και Παλαιστίνη, θα συνυπάρχουν με ασφάλεια. Το ανθρωπιστικό μέτωπο παραμένει σήμερα προτεραιότητα και η ανθρωπιστική βοήθεια προς τη Λωρίδα της Γάζας πρέπει να μπορεί να ρέει απρόσκοπτα, παράλληλα με άλλα μέτρα βασικών υποδομών για τη διαβίωση των κατοίκων της.
Κάποια πράγματα είναι σαφή: το τι κάνει ένα κράτος, εν προκειμένω το Ισραήλ, ή μια κυβέρνηση, ο καθένας έχει δικαίωμα να το κρίνει, σε φυσιολογικά πλαίσια. Και δεν συνιστά αντισημιτισμό. Όμως δεν μπορεί κάποιος να κατηγορεί της αρχαιότητας: είπε τότε, παριστάνοντας τον τρελό, επειδή οι Αρχές τής Αθήνας είχαν επί ποινή θανάτου απαγορεύσει κάθε δημόσια προτροπή να πολεμήσουν για να ανακαταλάβουν τη -στρατηγικά σημαντική- Σαλαμίνα από τους Μεγαρείς που την είχαν κατακτήσει, σε ελεύθερη μεταγλώττιση:
«…Φολεγάνδριος…και όχι Αθηναίος πολίτης θα ήθελα να λέγομαι» (εννοώντας, αν δεν ήθελα να πολεμήσω για τη Σαλαμίνα).
Θεωρούσε τη μικρή και απομονωμένη Φολέγανδρο «άσημη» έναντι των Αθηνών. Παραφράζοντας, επιτρέψτε μου να λέγαμε ίσως σήμερα, με σεβασμό στη Φολέγανδρο και στις χώρες του κόσμου,
«πολίτες ενός άσημου τόπου και όχι της Ελλάδας, θα θέλαμε να λεγόμαστε», αν ποτέ ξεχάσουμε το ναζιστικό Ολοκαύτωμα με τα εκατομμύρια θύματα, Χριστιανούς και Εβραίους, Έλληνες και τόσους άλλους λαούς, και το τί οδήγησε σε αυτό.
Θυμίζει κάπου αυτή η σκέψη και τη [γνωστή εβραϊκή] φράση, «αν σε ξεχάσω Ιερουσαλήμ…».
Στο βάθος της θάλασσας όπου ακόμη αναπαύονται οι σοροί τους, χωρίς καν τις δέουσες τιμές της πίστης τους, τα θύματα του πλοίου «Τάναϊς», Έλληνες Εβραίοι, Έλληνες Χριστιανοί και Ιταλοί, ένα περιμένουν από εμάς, γιατί δικαίωση δεν θα έλθει ποτέ για το χαμό τους και τις άλλες απάνθρωπες πράξεις του Ναζισμού και τις συνέπειές τους.
Κι αυτό που περιμένουν, είναι να κρατούμε ζωντανή τη Μνήμη, και να την περάσουμε σαν φωτεινή λαμπάδα στις επόμενες γενεές, με την εκπαίδευση και ενθαρρύνοντας την έρευνα, το σεβασμό και το πανανθρώπινο μήνυμα, ΠΟΤΈ ΞΑΝΑ και για κανένα!
Ευχαριστώ για την προσοχή σας. ΠΗΓΗ www.cohen.gr