Ο λαγοκέφαλος έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους πιο ανεπιθύμητους «επισκέπτες» των ελληνικών θαλασσών. Το ξενικό αυτό είδος, που εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και ευνοείται από την άνοδο της θερμοκρασίας των υδάτων, εξαπλώνεται με ταχύτητα προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στην αλιεία, στα θαλάσσια οικοσυστήματα αλλά και στην ασφάλεια των πολιτών.
Οι αλιείς σε πολλές περιοχές του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου περιγράφουν μια κατάσταση που επιδεινώνεται χρόνο με τον χρόνο. Ο λαγοκέφαλος καταστρέφει δίχτυα και παραγάδια, κατατρώει αλιεύματα πριν αυτά ανασυρθούν από τη θάλασσα και προκαλεί σημαντικές οικονομικές απώλειες. Παράλληλα, διαθέτει εξαιρετικά ισχυρά σαγόνια, ενώ έχουν καταγραφεί περιστατικά τραυματισμών λουομένων και ψαράδων που επιχείρησαν να τον χειριστούν.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το είδος περιέχει τετροδοτοξίνη, μία από τις ισχυρότερες φυσικές νευροτοξίνες που είναι γνωστές. Η κατανάλωσή του μπορεί να αποβεί μοιραία, γι’ αυτό και οι αρχές επαναλαμβάνουν διαρκώς τις προειδοποιήσεις προς τους πολίτες να μην τον καταναλώνουν σε καμία περίπτωση.
Ο απρόσμενος σύμμαχος
Μέσα σε αυτή τη δύσκολη εικόνα, οι επιστήμονες εντοπίζουν έναν φυσικό σύμμαχο που μπορεί να συμβάλει στον έλεγχο του πληθυσμού του λαγοκέφαλου: τη θαλάσσια χελώνα Caretta caretta.
Όπως επισημαίνει το MEDASSET (Μεσογειακός Σύνδεσμος για τη Σωτηρία των Θαλάσσιων Χελωνών), η Caretta caretta συγκαταλέγεται στους ελάχιστους φυσικούς θηρευτές του λαγοκέφαλου. Το εντυπωσιακό είναι ότι μπορεί να καταναλώσει το επικίνδυνο ψάρι χωρίς να επηρεάζεται από την τοξίνη του, γεγονός που της επιτρέπει να λειτουργεί ως ένας φυσικός ρυθμιστής του πληθυσμού του.
Η διαπίστωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι πληθυσμοί του λαγοκέφαλου αυξάνονται διαρκώς σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Οι αναφορές για εμφανίσεις του είδους δεν περιορίζονται πλέον μόνο στα Δωδεκάνησα και την Κρήτη, αλλά επεκτείνονται σε μεγάλο τμήμα του Αιγαίου, ενώ οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η συνεχιζόμενη άνοδος της θερμοκρασίας της θάλασσας δημιουργεί ακόμη πιο ευνοϊκές συνθήκες για την εξάπλωσή του.
Η απουσία των μεγάλων θηρευτών
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο η αύξηση του λαγοκέφαλου. Είναι και η μείωση εκείνων των ειδών που παραδοσιακά θα μπορούσαν να συγκρατήσουν την εξάπλωσή του.
Η υπεραλίευση έχει οδηγήσει σε σημαντική συρρίκνωση πληθυσμών μεγάλων θηρευτών της Μεσογείου, όπως ο ξιφίας και άλλα μεγάλα αρπακτικά ψάρια. Όταν οι φυσικοί θηρευτές μειώνονται, τα ξενικά είδη βρίσκουν περισσότερο «χώρο» για να αναπτυχθούν ανεξέλεγκτα, μεταβάλλοντας τις ισορροπίες των οικοσυστημάτων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η προστασία της Caretta caretta αποκτά μια διάσταση που ξεπερνά την προστασία ενός εμβληματικού είδους. Η θαλάσσια χελώνα δεν αποτελεί μόνο κομμάτι της φυσικής κληρονομιάς της Μεσογείου, αλλά και έναν κρίσιμο παράγοντα διατήρησης της οικολογικής ισορροπίας.
Η μάχη της Μεσογείου
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική λύση για το πρόβλημα του λαγοκέφαλου. Απαιτείται συνδυασμός μέτρων: παρακολούθηση των πληθυσμών, στήριξη των αλιέων που πλήττονται, προστασία των φυσικών θηρευτών και ενίσχυση της ανθεκτικότητας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Η περίπτωση της Caretta caretta υπενθυμίζει ότι η φύση συχνά διαθέτει τους δικούς της μηχανισμούς αυτορρύθμισης. Όμως αυτοί οι μηχανισμοί λειτουργούν μόνο όταν τα οικοσυστήματα παραμένουν υγιή. Και γι’ αυτό, όπως τονίζει το MEDASSET, προστατεύοντας τις θαλάσσιες χελώνες δεν προστατεύουμε μόνο ένα αγαπητό είδος της Μεσογείου. Προστατεύουμε την ίδια την ισορροπία των θαλασσών μας απέναντι σε μια από τις μεγαλύτερες οικολογικές προκλήσεις των τελευταίων δεκαετιών.
https://www.topontiki.gr/