Όταν πέφτει η νύχτα στις συνοικίες της Στοκχόλμης που η αστυνομία χαρακτηρίζει «υψηλού κινδύνου», η ιστορία συνήθως γράφεται με δύο διαφορετικούς τρόπους. Από τη μία, οι συμμορίες αναζητούν νέα μέλη. Από την άλλη, σε ένα φωτισμένο κλειστό γυμναστήριο, ακούγονται γέλια, φωνές και ο...... χαρακτηριστικός ήχος μιας μπάλας που κυλάει στο παρκέ.
Ρούλα Μαντή
Εκεί, κάθε Παρασκευή βράδυ, εκατοντάδες νέοι επιλέγουν να παίξουν ποδόσφαιρο αντί να βρεθούν στους δρόμους.
Και αυτή η επιλογή αποδεικνύεται πολλές φορές αρκετή για να αλλάξει μια ολόκληρη πορεία ζωής.
Το ποδόσφαιρο ως εργαλείο κοινωνικής πρόληψης
Από το 2006, η Σουηδία εφαρμόζει το πρόγραμμα Night Football, μια πρωτοβουλία του Ιδρύματος Goodsport, που προσφέρει δωρεάν βραδινές προπονήσεις και αγώνες σε νέους ηλικίας 13 έως 25 ετών.
Η ιδέα είναι απλή αλλά ιδιαίτερα αποτελεσματική.
Τις ώρες που παραδοσιακά καταγράφεται αυξημένη παραβατικότητα, οι νέοι αποκτούν έναν ασφαλή χώρο συνάντησης, άθλησης και κοινωνικοποίησης. Τα γυμναστήρια παραμένουν ανοιχτά από τις 19:00 έως τα μεσάνυχτα, ενώ σε αρκετές περιοχές λειτουργούν και τα Σάββατα.
Το πρόγραμμα απευθύνεται κυρίως σε γειτονιές όπου η εγκληματικότητα και η στρατολόγηση νέων από συμμορίες αποτελούν καθημερινή απειλή.
Πίσω από την ιδέα
Ο εμπνευστής του προγράμματος, ο Patrik Asplund, δεν προέρχεται από έναν συνηθισμένο χώρο.
Στα νεανικά του χρόνια είχε εμπλακεί τόσο στην εγκληματικότητα όσο και σε ακροδεξιές οργανώσεις. Αυτές οι προσωπικές εμπειρίες τον βοήθησαν να καταλάβει πόσο σημαντικό είναι κάποιος να συναντήσει έναν άνθρωπο που θα του δώσει μια διαφορετική επιλογή πριν να είναι αργά.
Η ιδέα γεννήθηκε πριν από περίπου είκοσι χρόνια, όταν επισκέφθηκε την αγγλική ομάδα Charlton Athletic, η οποία υλοποιούσε το πρόγραμμα Sunday Football σε συνεργασία με την αστυνομία.
Επιστρέφοντας στη Στοκχόλμη παρατήρησε μια σημαντική διαφορά.
Τα περισσότερα αθλητικά κέντρα έκλειναν νωρίς το βράδυ. Πολλοί έφηβοι προσπαθούσαν ακόμη και να διαρρήξουν τις εγκαταστάσεις μόνο και μόνο για να παίξουν ποδόσφαιρο.
Αντί λοιπόν να κυνηγήσει το πρόβλημα, σκέφτηκε να ανοίξει τις πόρτες.
Έτσι γεννήθηκε το Night Football.
Δεν είναι το γκολ που μετράει
Στόχος του προγράμματος δεν είναι η ανάδειξη επαγγελματιών ποδοσφαιριστών.
«Δεν προσπαθούμε να τους κάνουμε αθλητές. Προσπαθούμε να κάνουμε τη γειτονιά πιο ασφαλή», εξηγεί ο Issa Saliba, υπεύθυνος του προγράμματος στη βορειοδυτική Στοκχόλμη.
Κάθε εβδομάδα περίπου πενήντα νέοι συμμετέχουν στις δράσεις, ενώ σχεδόν οι μισοί ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου.
Πολλοί έχουν εγκαταλείψει το σχολείο. Άλλοι είναι άνεργοι. Άλλοι μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα όπου η εγκληματικότητα αποτελεί καθημερινή πραγματικότητα.
Για όλους αυτούς, το γήπεδο λειτουργεί ως ένας ουδέτερος χώρος όπου οι ταμπέλες εξαφανίζονται. Δεν υπάρχουν συμμορίες.Δεν υπάρχουν εθνικότητες. Δεν υπάρχουν κοινωνικές διακρίσεις.
Υπάρχουν μόνο δύο ομάδες και μία μπάλα.
Οι άνθρωποι κάνουν τη διαφορά
Το σημαντικότερο στοιχείο του προγράμματος ίσως να μην είναι καν το ποδόσφαιρο.
Είναι οι άνθρωποι.Τοπικοί προπονητές, κοινωνικοί λειτουργοί, εθελοντές και πρώην αθλητές βρίσκονται κάθε εβδομάδα δίπλα στους νέους, δημιουργώντας σχέσεις εμπιστοσύνης.
Σε αρκετές περιοχές συνεργάζονται διακριτικά με την αστυνομία και τις υπηρεσίες ασφαλείας, όχι για να επιτηρούν, αλλά για να εξασφαλίζουν ότι όλοι αισθάνονται προστατευμένοι.
Για πολλούς εφήβους, αυτοί οι ενήλικες είναι οι πρώτοι που τους ακούν πραγματικά.
Γιατί λειτουργεί το ποδόσφαιρο;
Ο καθηγητής Simon Darnell, ειδικός στον αθλητισμό και την κοινωνική ανάπτυξη στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, υποστηρίζει ότι το ποδόσφαιρο διαθέτει μια μοναδική δύναμη.
Είναι η πιο παγκόσμια γλώσσα. Σε κάθε γωνιά του κόσμου μπορεί κανείς να δει παιδιά να κλωτσούν μια μπάλα, ανεξάρτητα από τη γλώσσα, τη θρησκεία ή την οικονομική τους κατάσταση.
Αυτή η κοινή εμπειρία δημιουργεί δεσμούς που δύσκολα πετυχαίνουν άλλες μορφές κοινωνικής παρέμβασης.
Παρόμοια προγράμματα υπάρχουν και σε άλλες χώρες, χρησιμοποιώντας πυγμαχία, μπάσκετ ή πολεμικές τέχνες.
Ωστόσο, το ποδόσφαιρο παραμένει το πιο προσιτό και δημοφιλές μέσο κοινωνικής ένταξης.
Η μαρτυρία των παιδιών
Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, το Night Football μετατρέπεται στο Grimsta Games, μια αθλητική διοργάνωση που συγκεντρώνει καθημερινά περίπου 350 παιδιά.