Μάθημα προς υποψήφιους κομμουνιστές…

 

Με αφορμή το μαθητικό κίνημα στην Γαλλία και την επέτειο της Ουγγρικής επανάστασης στις 23 Οκτωβρίου 1956...

Η πρόσφατη μαθητική εξέγερση στη Γαλλία φέρνει ξανά στο προσκήνιο τα αντανακλαστικά της

παραδοσιακής αριστεράς απέναντι στα κινήματα αμφισβήτησης, αναδεικνύοντας ένα συχνό ιδεολογικό παράδοξο. Ενώ οι δυνάμεις της αριστεράς σπεύδουν ορθώς να στηρίξουν τις σύγχρονες κοινωνικές εκρήξεις στη Δύση, ιστορικά τείνουν να υποβαθμίζουν ή να διαγράφουν ανάλογα αυθόρμητα κινήματα όταν αυτά στράφηκαν εναντίον κομμουνιστικών καθεστώτων. 

Αυτή η επιλεκτική αμνησία είναι εμφανής στην Ουγγρική Επανάσταση του 1956, η οποία, αν και ξεκίνησε ως μια γνήσια φοιτητική και εργατική διεκδίκηση ελευθερίας, αντιμετωπίστηκε από μεγάλο μέρος της τότε ορθόδοξης αριστεράς με καχυποψία και εχθρότητα, επειδή ακριβώς αμφισβήτησε τη σοβιετική εξουσία.

Η Ουγγρική Επανάσταση του 1956 δεν υπήρξε ένα μεμονωμένο ξέσπασμα, αλλά το αποκορύμωμα μιας μακράς και οδυνηρής περιόδου που ξεκίνησε με το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά την αιματηρή πολιορκία της Βουδαπέστης και την εκδίωξη των ναζιστικών στρατευμάτων τον Απρίλιο του 1945, η Ουγγαρία βρέθηκε υπό σοβιετική στρατιωτική κατοχή. Παρά το γεγονός ότι στις ελεύθερες εκλογές του ίδιου έτους το Κομμουνιστικό Κόμμα έλαβε μόλις το δεκαεπτά τοις εκατό των ψήφων, η Μόσχα χρησιμοποίησε τη Συμμαχική Επιτροπή Ελέγχου για να τοποθετήσει στελέχη της σε κρίσιμα κυβερνητικά πόστα, όπως το Υπουργείο Εσωτερικών. 

Από τη θέση αυτή, ο κομμουνιστής ηγέτης Μάτιας Ράκοσι εφάρμοσε την περίφημη «τακτική του σαλαμιού», εξοντώνοντας σταδιακά και συστηματικά τους δημοκρατικούς του αντιπάλους μέσω ψευδών κατηγοριών, εκβιασμών και δικαστικών διώξεων. Μέχρι το 1949, με εκτεταμένη νοθεία και την αναγκαστική απορρόφηση των Σοσιαλδημοκρατών, κάθε πολιτική αντιπολίτευση είχε εξαλειφθεί και η χώρα ανακηρύχθηκε Λαϊκή Δημοκρατία στα πρότυπα της Σοβιετικής Ένωσης.

Η περίοδος που ακολούθησε σημαδεύτηκε από έναν πρωτοφανή κρατικό τρόμο και την πλήρη οικονομική εξαθλίωση της χώρας. Ο Ράκοσι, αυτοαποκαλούμενος «καλύτερος μαθητής του Στάλιν», εξαπέλυσε μέσω της κρατικής ασφάλειας ένα ανηλεές κύμα εσωτερικών εκκαθαρίσεων, φυλακίζοντας εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες και εκτελώντας ακόμη και κορυφαία στελέχη του ίδιου του του κόμματος. 

Παράλληλα, η βίαιη κολεκτιβοποίηση της αγροτικής παραγωγής και η εμμονή για ταχεία εκβιομηχάνιση με σκοπό την εξυπηρέτηση των σοβιετικών στρατιωτικών αναγκών κατέστρεψαν την οικονομία, οδηγώντας σε ελλείψεις βασικών αγαθών και στην επιβολή δελτίου στα τρόφιμα. 

Ο θάνατος του Ιωσήφ Στάλιν το 1953 έφερε μια προσωρινή χαλάρωση, καθώς η νέα σοβιετική ηγεσία επέβαλε στην πρωθυπουργία τον μετριοπαθή μεταρρυθμιστή Ίμρε Νάγκι, ο οποίος έκλεισε τα στρατόπεδα εργασίας και προσπάθησε να ανακουφίσει τον πληθυσμό. Ωστόσο, η καθαίρεση του Νάγκι από τον Ράκοσι το 1955 και η βίαιη επιστροφή στις παλιές σταλινικές πρακτικές εξόργισαν την ουγγρική κοινωνία, η οποία ένιωσε ότι η σύντομη γεύση ελευθερίας που είχε λάβει της αφαιρούνταν βίαια.

Το φθινόπωρο του 1956, η αποκήρυξη του Στάλιν από τον Νικήτα Χρουστσόφ λειτούργησε ως καταλύτης, ωθώντας τους φοιτητές της χώρας να οργανωθούν σε ανεξάρτητες ενώσεις και να εκφράσουν ανοιχτά τα αιτήματά τους. Στις 22 Οκτωβρίου, οι φοιτητές του Πολυτεχνείου της Βουδαπέστης συνέταξαν ένα μανιφέστο δεκατεσσάρων σημών, διεκδαιτώντας την άμεση αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων, ελεύθερες εκλογές και την επιστροφή του Ίμρε Νάγκι στην εξουσία. 

Η ειρηνική διαδήλωση αλληλεγγύης που διοργανώθηκε την επόμενη ημέρα, 23 Οκτωβρίου, μετατράπηκε γρήγορα σε μια αυθόρμητη λαϊκή εξέγερση εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών που κατέκλυσαν τους δρόμους, γκρέμισαν το άγαλμα του Στάλιν και συγκρούστηκαν με την κρατική ασφάλεια όταν η τελευταία άνοιξε πυρ εναντίον του πλήθους. Μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα, ο Νάγκι διορίστηκε εκ νέου Πρωθυπουργός, πέτυχε προσωρινή κατάπαυση του πυρός και ανακοίνωσε τη διάλυση της μισητής μυστικής αστυνομίας, ενώ τα σοβιετικά τανκς άρχισαν να αποσύρονται από την πρωτεύουσα.

Η ψευδαίσθηση της νίκης κράτησε ελάχιστα, καθώς η Μόσχα βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρά γεωπολιτικά διλήμματα. Παρότι ο Χρουστσόφ εξέταζε αρχικά μια διπλωματική διευθέτηση, η απόφαση του Νάγκι να κηρύξει την έξοδο της Ουγγαρίας από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας και την εθνική της ουδετερότητα ξεπέρασε τις κόκκινες γραμμές του Κρεμλίνου. Εκμεταλλευόμενος την ταυτόχρονη Κρίση του Σουέζ, η οποία είχε διχάσει τη Δύση και είχε αποσπάσει την προσοχή των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και δεχόμενος έντονες πιέσεις από την Κίνα για δυναμική καταστολή της αντεπανάστασης, ο Χρουστσόφ διέταξε την ολοκληρωτική στρατιωτική επέμβαση. 

Τα ξημερώματα της 4ης Νοεμβρίου 1956, ξεκίνησε η «Επιχείρηση Καταιγίδα», μια γιγαντιαία εκστρατεία για την οποία κινητοποιήθηκαν δεκαεπτά στρατιωτικές μεραρχίες, επανδρωμένες με 60.000 - 75.000 Σοβιετικούς στρατιώτες. Ο πολεμικός εξοπλισμός που χρησιμοποιήθηκε ήταν συντριπτικός, καθώς περιλάμβανε περισσότερα από 2.500 - 3.000 άρματα μάχης!!!!!!!!!, εκατοντάδες τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού, καθώς και ισχυρές δυνάμεις βαρέος πυροβολικού και αεροπορίας που άρχισαν να σφυροκοπούν την πόλη.

Παρά την ηρωική και απελπισμένη αντίσταση των Ούγγρων εργατών και φοιτητών στα oδοφράγματα της Βουδαπέστης, η επανάσταση πνίγηκε στο αίμα μέσα σε λίγες ημέρες, αφήνοντας πίσω της έναν τραγικό απολογισμό. Περίπου τρεις χιλιάδες Ούγγροι έχασαν τη ζωή τους στις μάχες και περισσότεροι από είκοσι χιλιάδες τραυματίστηκαν, ενώ ο Κόκκινος Στρατός μέτρησε επίσης εκατοντάδες απώλειες. 

Μετά την εγκαθίδρυση της νέας φιλοσοβιετικής κυβέρνησης υπό τον Γιάνος Κάνταρ, εφαρμόστηκε ένα σκληρό πρόγραμμα αντιποίνων, κατά το οποίο εκτελέστηκαν εκατοντάδες άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Ίμρε Νάγκι μετά από μια μυστική δίκη-παρωδία το 1958. Φοβούμενοι τις μαζικές διώξεις, περίπου διακόσιες χιλιάδες Ούγγροι, στην πλειονότητά τους μορφωμένοι νέοι και επιστήμονες, εγκατέλειψαν τη χώρα προς τη Δύση, προκαλώντας μια τεράστια ανθρωπιστική και δημογραφική κρίση. 

Η βίαιη αυτή καταστολή απομυθοποίησε οριστικά τη Σοβιετική Ένωση στα μάτια της διεθνούς κοινής γνώμης και προκάλεσε βαθιά ιδεολογική κρίση στα κομμουνιστικά κόμματα της Δυτικής Ευρώπης, σηματοδοτώντας μια από τις πιο καθοριστικές καμπές ολόκληρου του Ψυχρού Πολέμου.