Δεν είχαν καν απομακρυνθεί τα συντρίμμια από τη σιδηροδρομική τραγωδία στην Ισπανία και κάποιοι είχαν ήδη ανακαλύψει τον ένοχο. Πίσω από το δυστύχημα βρισκόταν, ποιος άλλος, το Ισραήλ.
Χτες στις 28 Οκτωβρίου 2026, δύο τρένα υψηλής ταχύτητας συγκρούστηκαν στην περιοχή Ούρδα, κοντά στο Τολέδο, προκαλώντας τον θάνατο δεκάδων ανθρώπων. Ενώ οι αρχές προσπαθούσαν να διαπιστώσουν τα αίτια της σύγκρουσης, στα κοινωνικά δίκτυα άρχισαν να κυκλοφορούν κατηγορίες περί ισραηλινού σαμποτάζ.
Μέσα στην ίδια ημέρα, η δημόσια ραδιοτηλεόραση RTVE, το μεγάλο ειδησεογραφικό πρακτορείο EFE και οι εξειδικευμένοι οργανισμοί επαλήθευσης πληροφοριών Maldita και Newtral δημοσίευσαν ελέγχους των ισχυρισμών. Στην προσπάθεια προστέθηκε και το ενημερωτικό μέσο El Constitucional.
Ο δημοσιογράφος Borja Díaz-Merry δημοσίευσε στο VerificaRTVE έρευνα με τίτλο «Σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ούρδα — ψεύτικα βίντεο, εικόνες δημιουργημένες με τεχνητή νοημοσύνη και θεωρίες συνωμοσίας».
Το δημοσίευμα παρέθεσε χαρακτηριστικά παραδείγματα από αναρτήσεις χρηστών του X.
«Η μπόχα ισραηλινής προέλευσης σαμποτάζ ή τρομοκρατικής επίθεσης είναι τρομερή», υποστήριζε μία από αυτές, ενώ μια άλλη ανέφερε ότι το Ισραήλ είχε προειδοποιήσει πως οι Ισπανοί θα πλήρωναν τις συνέπειες της υποστήριξής τους προς τους Παλαιστινίους. «Όταν ένας γενοκτόνος σε απειλεί, πρέπει να τον παίρνεις στα σοβαρά», υποστήριζε ο συντάκτης της, παρουσιάζοντας τη σύγκρουση ως αποτέλεσμα ξένης παρέμβασης.
Την ίδια ημέρα, η Maldita, ένας από τους γνωστότερους ισπανικούς οργανισμούς καταπολέμησης της παραπληροφόρησης, δημοσίευσε ειδική έρευνα με χαρακτηριστικό τίτλο «Ένας χάκερ, ένα σαμποτάζ ή οι ξένες υπηρεσίες πληροφοριών — οι ατεκμηρίωτες θεωρίες για τους υποτιθέμενους υπευθύνους του σιδηροδρομικού δυστυχήματος στην Ούρδα».
Το ισπανικό ειδησεογραφικό πρακτορείο EFE, ένας από τους μεγαλύτερους ειδησεογραφικούς οργανισμούς του ισπανόφωνου κόσμου, αντιμετώπισε την υπόθεση με δύο ξεχωριστές δημοσιεύσεις.
Στην πρώτη, με τίτλο «Τίποτα δεν αποδεικνύει ότι το σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ούρδα προκλήθηκε από σαμποτάζ» και με τη δεύτερη έρευνα, του δημοσιογράφου Andrés Suárez Clavijo, εξέτασε μια υποτιθέμενη απειλή του Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Σύμφωνα με τις αναρτήσεις που κυκλοφορούσαν, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός είχε προειδοποιήσει ότι η Ισπανία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει ξαφνικές διακοπές ηλεκτροδότησης και σιδηροδρομικά δυστυχήματα.
Το EFE αναζήτησε την αρχική δήλωση του Νετανιάχου και διαπίστωσε ότι προερχόταν από τις 10 Απριλίου 2026 και αφορούσε τη διπλωματική αντιπαράθεση μεταξύ Ισραήλ και Ισπανίας, καθώς και την απομάκρυνση Ισπανών εκπροσώπων από κέντρο συντονισμού για τη Γάζα. Σε κανένα σημείο της δήλωσης δεν γινόταν αναφορά σε διακοπές ηλεκτροδότησης ή σιδηροδρομικά δυστυχήματα. Η ίδια ψευδής αφήγηση είχε μάλιστα κυκλοφορήσει και μέσω βίντεο με παραπλανητικούς ισπανικούς υπότιτλους.
Με άλλα λόγια, μια πραγματική διπλωματική δήλωση είχε χρησιμοποιηθεί ως δήθεν τεκμήριο μιας ανύπαρκτης απειλής, η οποία στη συνέχεια επιστρατεύτηκε για να αποδοθεί στο Ισραήλ η ευθύνη μιας πραγματικής τραγωδίας.
Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και η Newtral, ένας ακόμη σημαντικός ισπανικός οργανισμός επαλήθευσης πληροφοριών.
Η Newtral εξέτασε βίντεο του Νετανιάχου που κυκλοφορούσε μαζί με αναρτήσεις οι οποίες τον κατηγορούσαν για δύο σιδηροδρομικά δυστυχήματα στην Ισπανία, στο Αδαμούθ και στο Τολέδο.
Μία από τις αναρτήσεις παρουσίαζε τον Νετανιάχου ως πολιτικό σύμμαχο των ισπανικών κομμάτων PP και Vox και υποστήριζε ότι είχε απειλήσει την Ισπανία με διακοπές ρεύματος και σιδηροδρομικά ατυχήματα.
Οι δημοσιογράφοι της Newtral πραγματοποίησαν αντίστροφη αναζήτηση καρέ του βίντεο και εντόπισαν την αρχική δημοσίευσή του από το Γραφείο Τύπου της ισραηλινής κυβέρνησης, στις 10 Απριλίου. Στη συνέχεια, συνέκριναν τις πραγματικές δηλώσεις με τους ισχυρισμούς των αναρτήσεων.
Η έρευνα επιβεβαίωσε φυσικά ότι ο Νετανιάχου δεν είχε διατυπώσει ποτέ τις απειλές που του αποδίδονταν. Σύμφωνα με έρευνα της Maldita, η συγκεκριμένη κατασκευασμένη απειλή είχε συγκεντρώσει περισσότερες από τρία εκατομμύρια προβολές και είχε διαδοθεί σε εννέα διαφορετικές γλώσσες.
Στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης συμμετείχε και το ισπανικό ενημερωτικό μέσο El Constitucional. Σε εκτενές δημοσίευμα του Jaime Barrionuevo, στις 28 Οκτωβρίου, το μέσο εξέτασε τις ψευδείς ειδήσεις που κυκλοφόρησαν μετά το δυστύχημα, αφιερώνοντας ιδιαίτερη ενότητα στις κατασκευασμένες απειλές του Νετανιάχου.
Έτσι πολύ πριν από το δυστύχημα, η συνωμοσιολογική αφήγηση είχε ήδη αποκτήσει σημαντική διαδικτυακή διάδοση. Η ιδέα ενός Ισραήλ που απειλεί και τιμωρεί ολόκληρους πληθυσμούς είχε ήδη αρχίσει να καλλιεργείται συστηματικά στον δημόσιο λόγο.
Πρόκειται για ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα σύγχρονου αντισημιτισμού, ο οποίος δεν περιορίζεται σε προσβολές εναντίον των Εβραίων ή στην αναπαραγωγή αρνητικών στερεοτύπων, αλλά παρουσιάζει τον κόσμο ως αποτέλεσμα της δράσης μιας πανίσχυρης, κρυφής εβραϊκής δύναμης, αλλάζοντας απλώς τις λέξεις ανά περίσταση — Ισραήλ, Εβραίοι, Σιωνιστές. Πρόκειται για μια αφήγηση που παρουσιάζει σαφείς ομοιότητες με παραδοσιακά αντισημιτικά συνωμοσιολογικά σχήματα, προσαρμοσμένα στη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το Ισραήλ παρουσιάζεται ως δύναμη που μπορεί να παρεμβαίνει αόρατα στις υποδομές άλλων κρατών και να προκαλεί καταστροφές όποτε το θέλει.
Δεν γνωρίζουμε ακόμη πόσοι άνθρωποι υιοθέτησαν τις συγκεκριμένες κατηγορίες. Ωστόσο, την ώρα που οι ισπανικές αρχές προσπαθούσαν να εξακριβώσουν τα αίτια μιας τραγωδίας με δεκάδες νεκρούς, μια σειρά από δημοσιογραφικούς οργανισμούς χρειάστηκε να ασχοληθεί με τον ισχυρισμό ότι πίσω από τη σύγκρουση βρισκόταν το Ισραήλ.
Για τους συγγενείς των θυμάτων και την ισπανική κοινωνία, το ζητούμενο παραμένει να εξακριβωθούν τα αίτια της σύγκρουσης και να αποδοθούν ευθύνες.
Όχι, όμως, για τους αντισημίτες συνωμοσιολόγους. Γι’ αυτούς, ο ένοχος έχει αποφασιστεί εκ των προτέρων. Το μόνο που απομένει είναι η κατασκευή του κατηγορητηρίου.
Άλλωστε, ο ένοχος είναι πάντα ο ίδιος. Για κάθε πρόβλημα, για κάθε συμφορά, για κάθε κακό. Μικρό ή μεγάλο.
