Η απόσταση της ΝΔ από την αυτοδυναμία τροφοδοτεί ήδη συζητήσεις για την επόμενη Βουλή – Γιατί το όριο του 25% έχει ιδιαίτερη σημασία και πώς το όνομα του πρώην προέδρου του ΠΑΣΟΚ επιστρέφει στα σενάρια των μετεκλογικών συνεννοήσεων
Όσο πλησιάζει η χώρα προς την τελευταία περίοδο πριν από τις επόμενες εθνικές εκλογές, μία συζήτηση που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε σχεδόν θεωρητική αρχίζει να επιστρέφει στα πολιτικά γραφεία: τι κυβέρνηση μπορεί να σχηματιστεί εάν από την κάλπη δεν προκύψει αυτοδυναμία.
Οι σημερινοί δημοσκοπικοί συσχετισμοί δεν επιτρέπουν ασφαλείς προβλέψεις για το αποτέλεσμα μιας εκλογικής αναμέτρησης που δεν έχει ακόμη προκηρυχθεί. Είναι όμως αρκετοί για να έχουν ανοίξει τα σενάρια της επόμενης ημέρας. Και μέσα σε αυτά επιστρέφει, όλο και συχνότερα, ένα γνώριμο όνομα από τις κυβερνήσεις συνεργασίας της προηγούμενης δεκαετίας: Ευάγγελος Βενιζέλος.
Όχι επειδή υπάρχει σήμερα κάποια ανακοινωμένη συμφωνία ή δημόσια παραδοχή ότι προετοιμάζεται συγκεκριμένος ρόλος για τον πρώην πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ. Τέτοιο δεδομένο δεν υπάρχει. Υπάρχει όμως το πολιτικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο γεννιούνται τα σχετικά σενάρια: η απόσταση του πρώτου κόμματος από την αυτοδυναμία, η πιθανότητα αναζήτησης ευρύτερων συναινέσεων και η ίδια η δημόσια τοποθέτηση του Βενιζέλου υπέρ μιας κυβέρνησης συνεργασίας. Σε συνέντευξή του είχε δηλώσει ότι θεωρεί πως η επόμενη κυβέρνηση «πρέπει να είναι κυβέρνηση συνεργασίας», χωρίς να υποδείξει ποια κόμματα θα πρέπει να τη συγκροτήσουν.
Το 25% και τα δύσκολα μαθηματικά της επόμενης κάλπης
Το ενδιαφέρον γύρω από το 25% δεν είναι μόνο πολιτικό. Είναι και απολύτως πρακτικό λόγω του ισχύοντος εκλογικού συστήματος.
Το πρώτο κόμμα δεν λαμβάνει μπόνους εδρών εάν μείνει κάτω από το 25%. Στο 25% ενεργοποιείται μπόνους 20 εδρών και από εκεί και πάνω προστίθεται μία έδρα για κάθε επιπλέον μισή ποσοστιαία μονάδα, μέχρι το ανώτατο μπόνους των 50 εδρών στο 40%.
Αυτό σημαίνει ότι μια επίδοση κοντά ή κάτω από αυτό το όριο αλλάζει θεαματικά την αριθμητική της Βουλής και κάνει πολύ δυσκολότερο τον σχηματισμό μονοκομματικής κυβέρνησης. Δεν προδικάζει, βέβαια, ούτε το αποτέλεσμα των εκλογών ούτε ότι τα κόμματα θα επιλέξουν τελικά συνεργασία. Δημιουργεί όμως το έδαφος πάνω στο οποίο η κουβέντα για συναινέσεις γίνεται πολύ πιο πραγματική.
Η πολιτική δυσκολία βρίσκεται στο επόμενο βήμα. Ο Νίκος Ανδρουλάκης έχει δηλώσει ότι το ΠΑΣΟΚ δεν μπαίνει σήμερα σε σενάρια μετεκλογικών συνεργασιών και ότι η σύνθεση της επόμενης κυβέρνησης θα εξαρτηθεί από την ψήφο των πολιτών. Άλλα κόμματα έχουν επίσης χαράξει τις δικές τους κόκκινες γραμμές. Επομένως, τα πρόσωπα και οι φόρμουλες που ακούγονται αυτή τη στιγμή ανήκουν στη σφαίρα της πολιτικής σεναριολογίας και όχι σε κάποια συμφωνημένη διαδικασία.
Γιατί ακούγεται ξανά το όνομα Βενιζέλου
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος έχει ένα χαρακτηριστικό που εξηγεί γιατί το όνομά του επανέρχεται όταν η συζήτηση φτάνει στις κυβερνήσεις συνεργασίας: έχει ήδη βρεθεί στον πυρήνα δύο τέτοιων σχημάτων σε μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο.
Διετέλεσε υπουργός Οικονομικών και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Παπαδήμου την περίοδο 2011-2012 και, αργότερα, αντιπρόεδρος και υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Σαμαρά, στην οποία το ΠΑΣΟΚ συμμετείχε ως κυβερνητικός εταίρος. Ο ίδιος έχει επανειλημμένα χρησιμοποιήσει τις κυβερνήσεις Παπαδήμου και Σαμαρά-Βενιζέλου ως παραδείγματα συνεργασιών που προέκυψαν σε συνθήκες μεγάλης πίεσης.
Τα τελευταία χρόνια έχει επίσης επιλέξει να παρεμβαίνει περισσότερο στα ζητήματα θεσμών, Συντάγματος, κράτους δικαίου και κυβερνησιμότητας, κρατώντας απόσταση από την καθημερινή κομματική αντιπαράθεση.
Μόλις τον περασμένο Φεβρουάριο άσκησε κριτική στον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση χειρίστηκε την έναρξη της συζήτησης για τη συνταγματική αναθεώρηση, υποστηρίζοντας ότι προηγείται η αποκατάσταση των πολιτικών και θεσμικών προϋποθέσεων για ουσιαστικές συναινέσεις.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο «ποιος», αλλά «με ποιους»
Κάπου εδώ τελειώνουν τα εύκολα σενάρια.
Ένα πρόσωπο με εμπειρία κυβερνήσεων συνεργασίας μπορεί να ακούγεται ελκυστικό σε πολιτικές συζητήσεις, αλλά κυβέρνηση δεν σχηματίζεται από ένα πρόσωπο. Χρειάζεται κοινοβουλευτική πλειοψηφία, συμφωνία κομμάτων, προγραμματική βάση και –κυρίως– πολιτική βούληση των ηγεσιών που θα έχουν στα χέρια τους τις έδρες μετά την κάλπη.
Ο ίδιος ο Βενιζέλος, όταν ρωτήθηκε ευθέως για το ποιοι θα μπορούσαν να συνεργαστούν μετά τις εκλογές, απέφυγε να υποδείξει σχήμα, λέγοντας ότι αυτό είναι υπόθεση των κομμάτων.
Γι’ αυτό και το ενδιαφέρον γύρω από το όνομά του πρέπει προς το παρόν να διαβάζεται για αυτό που είναι: ένδειξη ότι ένα τμήμα της πολιτικής συζήτησης έχει ήδη μετακινηθεί από το ερώτημα της αυτοδυναμίας στο ερώτημα των συνεργασιών.
Και όσο τα εκλογικά μαθηματικά παραμένουν δύσκολα, αυτή η συζήτηση δύσκολα θα φύγει από το τραπέζι.