Κάπου προς το τέλος μιας αδικαιολόγητα μακράς υπουργικής θητείας συμβαίνει συνήθως κάτι δυσάρεστο: η εξουσία παύει να αμφιβάλλει για τον εαυτό της.
Η Λίνα Μενδώνη βρίσκεται ακριβώς εκεί.
Και μαζί της μια κυβέρνηση που αντιμετωπίζει πλέον τον πολιτισμό σαν χώρο όπου όλα μπορούν να μετακινηθούν, να ανταλλαχθούν, να αξιοποιηθούν, αρκεί να φωτογραφηθούν εγκαίρως.
Τελευταίο κατόρθωμα, ο Τσάρος Σαμουήλ. Για την ακρίβεια, ένας νεκρός που αποδόθηκε στον Σαμουήλ, αφού ακόμη και στη Βουλγαρία διατυπώνονται επιστημονικές αμφισβητήσεις για την ταύτιση.
Μικρή λεπτομέρεια.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη παρέδωσε ένα σύμβολο που η Σόφια ζητούσε επί δεκαετίες και πήρε πίσω σαράντα οκτώ ελληνικά κειμήλια. Τα υπόλοιπα, μας λένε, θα τα συζητήσουμε. Είναι μια συναρπαστική νέα σχολή διαπραγμάτευσης: πρώτα παραδίδεις εκείνο που θέλει απελπισμένα ο συνομιλητής σου και ύστερα κάθεσαι απέναντί του για να ζητήσεις όσα θέλεις εσύ.
Και επειδή ακόμη και οι λέξεις ντρέπονται κάποτε περισσότερο από τις κυβερνήσεις, τα ελληνικά κειμήλια δεν λεηλατήθηκαν, δεν αρπάχθηκαν, δεν αφαιρέθηκαν από βουλγαρικές δυνάμεις. «Μεταφέρθηκαν στη Σόφια». Υπέροχο ρήμα.
Ούτε δράστης ούτε πράξη.
Μια μικρή μετακόμιση της Ιστορίας, προφανώς για λόγους καλύτερου αερισμού.
Έτσι αρχίζει η παραίτηση από μια ιστορική αξίωση: όχι όταν εγκαταλείπεις το αντικείμενο, αλλά όταν προηγουμένως εξευγενίζεις τη λέξη που περιγράφει πώς το έχασες.
Βέβαια δικαιώνεται ξανά ο Αντώνης Σαμαράς, όσο ενοχλητικό κι αν ακούγεται σε όσους ξαναγράφουν σήμερα την προϊστορία της υπόθεσης.
Είχε καταλάβει το απλούστερο: δεν παραδίδεις το ισχυρότερο διαπραγματευτικό σου χαρτί προτού πάρεις εκείνα που διεκδικείς.
Το κράτησε.
Δεν συγκινήθηκε από φωτογραφίες χειραψιών ούτε από την επαρχιώτικη μέθη της «ιστορικής συμφωνίας». Χρειάστηκε να φτάσουμε στην κυβέρνηση Μητσοτάκη για να ανακαλύψουμε ότι μπορείς να παραδώσεις το χαρτί και κατόπιν να ανακοινώσεις, χαμογελώντας, ότι η παρτίδα συνεχίζεται.
Μόνο που τώρα προκύπτουν ερωτήματα πολύ σοβαρότερα από την πολιτική αισθητική μιας κακής διαπραγμάτευσης.
Με ποια ακριβώς πράξη αποφασίστηκε η οριστική έξοδος αυτού του ανθρωπολογικού υλικού από τη χώρα;
Προηγήθηκε γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου και, εάν ναι, πότε, με ποιο σκεπτικό και με ποια απόφαση;
Ποια υπηρεσία εισηγήθηκε, ποιο όργανο ενέκρινε και με ποιο ακριβώς νομικό καθεστώς ένα αρχαιολογικό εύρημα που ανασκάφηκε στην ελληνική επικράτεια μεταβιβάστηκε οριστικά σε άλλο κράτος;
Αυτά δεν είναι λεπτομέρειες γραφειοκρατίας.
Είναι η διαφορά ανάμεσα σε κράτος θεσμών και σε υπουργικό «αποφασίσαμε και παραδίδουμε».
Και κάτι ακόμη. Ποια ακριβώς είναι η νομική φύση αυτού του Μνημονίου Κατανόησης και των πρωτοκόλλων που το έκαναν ήδη πράξη;
Αποτελούν απλή διοικητική διευθέτηση ή διεθνή συμφωνία με υποχρεώσεις για το ελληνικό κράτος;
Απαιτούσαν κοινοβουλευτική κύρωση ή όχι και βάσει ποιας συνταγματικής ερμηνείας; Ενημερώθηκε η Βουλή πριν από την παράδοση;
Ενημερώθηκαν όλοι οι εκκλησιαστικοί φορείς που εξακολουθούν να διεκδικούν εκατοντάδες κειμήλια;
Σε μια σοβαρή Δημοκρατία αυτά απαντώνται πριν φύγουν τα οστά σε συσκευασία γραφείου τελετών από τη χώρα.
Όχι όταν τελειώσουν οι τελετές.
Γιατί η Ελλάδα δεν έκλεισε έναν λογαριασμό.
Η ίδια η κυβέρνηση δηλώνει ότι οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν για άλλα αντικείμενα αμοιβαίου ενδιαφέροντος.
Θα συνεχιστούν, λοιπόν, χωρίς εκείνο ακριβώς που επί δεκαετίες έκανε τη βουλγαρική πλευρά να επιστρέφει στο τραπέζι.
Πρόκειται σχεδόν για μεταφυσική σύλληψη της διπλωματίας: αποχωρίζεσαι το διαπραγματευτικό πλεονέκτημα για να αποδείξεις την καλή σου πίστη και ύστερα ελπίζεις ότι η καλή πίστη του άλλου θα αντικαταστήσει το πλεονέκτημα που μόλις έχασες.
Δεν είναι όμως ατύχημα.
Είναι μέθοδος.
Από το Τατόι έως τα μεγάλα πολιτιστικά projects, η εποχή Μενδώνη απέκτησε ένα ιδιότυπο λεξιλόγιο real estate: χρήσεις, αξιοποίηση, πόλοι, επισκεψιμότητα, αναψυχή, εγκαίνια.
Το Τατόι, ένας από τους πιο πολιτικά αμήχανους τόπους του ελληνικού εικοστού αιώνα, ετοιμάζεται κι αυτό να γίνει εύπεπτος «πόλος πολιτισμού και αναψυχής». Κάμερες, drones, μουσεία, χρονοδιαγράμματα. Λείπει μόνο κάποιος να θυμίσει ότι η Ιστορία δεν είναι θεματικό πάρκο και ο πολιτισμός δεν είναι hospitality.
Το πρόβλημα με τις κυβερνήσεις που μένουν πολύ δεν είναι απλώς ότι συνηθίζουν την εξουσία.
Είναι ότι κάποια στιγμή συγχέουν τη χώρα με την αρμοδιότητά τους.
Επτά χρόνια Μενδώνη δεν συνιστούν πλέον υπουργική θητεία αλλά ολόκληρο καθεστώς πολιτιστικής διακυβέρνησης, με την αυτοπεποίθηση του ανθρώπου που θεωρεί κάθε αντίρρηση καθυστέρηση έργου. Και με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να παρέχει το πολιτικό δόγμα και τη Λίνα Μενδώνη την ακούραστη εφαρμογή του, φτάσαμε σε ένα κράτος που εγκαινιάζει περισσότερο απ’ όσο σκέφτεται, αξιοποιεί περισσότερο απ’ όσο καταλαβαίνει και παραδίδει ευκολότερα απ’ όσο διεκδικεί.
Ο Σαμουήλ, τελικά, μπορεί να είναι ή να μην είναι ο Σαμουήλ. Αυτό θα συνεχίσει να το εξετάζει η επιστήμη, ευτυχώς χωρίς δελτία Τύπου.
Εκείνο που δεν χρειάζεται ανθρωπολογική εξέταση είναι η πολιτική εικόνα: δώσαμε στη Βουλγαρία αυτό που θεωρούσε ανεκτίμητο και αφήσαμε ανοιχτό τον λογαριασμό για όσα ακόμη ζητούμε.
Μετά υπέγραψαν, φωτογραφήθηκαν και το ονόμασαν ιστορική επιτυχία.
Στο τέλος αυτής της απίστευτα μακράς θητείας, δεν ξέρω αν χρειάζεται πλέον ανασχηματισμός στο Υπουργείο Πολιτισμού.
Αρχαιολογική ανασκαφή χρειάζεται, για να βρούμε κάτω από τις κορδέλες τι απέμεινε από την πολιτική.
από τον Manos Lambrakis
@ακόλουθοι ΥΓ : 1) Η Μενδώνη όμως ήταν ανακάλυψη του Αντώνη Σαμαρά που την προωθούσε συνεχώς βεβαίως βεβαίως….2) όπως ανακάλυψη του Αντώνη Σαναρσ´ ήταν και ο Κυριάκος Μητσοτάκης βεβαίως βεβαίως…. Όταν τον έκανε πρόεδρο στη ΝΔ με εκείνο το απίστευτο καλαματιανό κόλπο της ….μεταθεσης των εσωκομματικών εκλογών 😂😂😂για ένα μήνα! Τότε που έπιασε τον Παπαμιμίκο και τον Τζιτζικώστα στον ύπνο….
