Παρίσι και Άγκυρα περνούν από τα «θετικά μηνύματα» σε συγκεκριμένο πλαίσιο στρατιωτικής συνεργασίας – Η Γαλλία έχει ήδη χαλαρώσει τις αντιρρήσεις της για το ευρωπαϊκό αντιαεροπορικό σύστημα που διεκδικεί εδώ και χρόνια η Τουρκία, ενώ η νέα προσέγγιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο
Μια εξέλιξη με σαφές γεωπολιτικό βάρος καταγράφεται στις σχέσεις Γαλλίας και Τουρκίας, δύο χωρών που τα προηγούμενα χρόνια βρέθηκαν επανειλημμένα σε αντίθετες πλευρές κρίσιμων περιφερειακών μετώπων. Η Άγκυρα ανακοίνωσε επισήμως ότι οι δύο χώρες υπέγραψαν Οδικό Χάρτη Αμυντικής Συνεργασίας, με στόχο την περαιτέρω ανάπτυξη των στρατιωτικών τους σχέσεων και την εμβάθυνση του στρατηγικού διαλόγου. Η υπογραφή έγινε στο Παρίσι και, σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο Άμυνας, αποτελεί τη μετατροπή των «θετικών μηνυμάτων» που έχουν ανταλλάξει το τελευταίο διάστημα οι ηγεσίες των δύο χωρών σε συγκεκριμένο βήμα συνεργασίας στον αμυντικό τομέα.
Οι επαφές δεν περιορίστηκαν σε χαμηλό διπλωματικό επίπεδο. Ο γενικός διευθυντής Άμυνας και Ασφάλειας του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, αντιστράτηγος Ιλκάι Αλτιντάγ, συναντήθηκε με την Αλίς Ρουφό, υπουργό παρά τω υπουργώ Ενόπλων Δυνάμεων της Γαλλίας, τον στρατηγό Βενσάν Ζιρό, στρατιωτικό επιτελάρχη του Γάλλου προέδρου, και τον γενικό διευθυντή Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικής Γκιγιόμ Ολανιέ. Στις συνομιλίες τέθηκαν οι διμερείς στρατιωτικές σχέσεις, η ενίσχυση της υφιστάμενης συνεργασίας και η εγκαθίδρυση τακτικών επαφών με συγκεκριμένο προσανατολισμό σε αποτελέσματα. Η ίδια η διατύπωση της τουρκικής ανακοίνωσης δείχνει ότι η συμφωνία δεν αντιμετωπίζεται στην Άγκυρα ως μία εθιμοτυπική κίνηση, αλλά ως πλαίσιο πάνω στο οποίο θα χτιστεί η επόμενη φάση των γαλλοτουρκικών αμυντικών σχέσεων.
Το μεγάλο παιχνίδι με τους SAMP/T
Πίσω από τον νέο Οδικό Χάρτη βρίσκεται μια πολύ μεγαλύτερη διαπραγμάτευση. Η Τουρκία επιδιώκει εδώ και χρόνια πρόσβαση στο γαλλοϊταλικό σύστημα αντιαεροπορικής και αντιβαλλιστικής άμυνας SAMP/T, το οποίο κατασκευάζεται από την Eurosam, κοινοπραξία της MBDA France, της MBDA Italy και της Thales. Οι συνομιλίες είχαν ουσιαστικά παγώσει μέσα στο βαρύ κλίμα που δημιούργησαν οι συγκρούσεις συμφερόντων Γαλλίας και Τουρκίας στη Συρία, τη Λιβύη και την Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό το κεφάλαιο άρχισε να αλλάζει μέσα στο 2026.
Τον Ιούλιο, το Reuters αποκάλυψε, επικαλούμενο πέντε πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων, ότι η Γαλλία είχε χαλαρώσει τη μακροχρόνια πολιτική αντίθεσή της σε πιθανή πώληση SAMP/T στην Τουρκία. Τέσσερις από τις πηγές συνέδεαν τη μετατόπιση με τις συζητήσεις Μακρόν–Μελόνι στις 25 Ιουνίου. Η γαλλική προεδρία δεν επιβεβαίωσε τότε το ρεπορτάζ και έκανε λόγο για «σημαντικές ανακρίβειες», χωρίς όμως να προσδιορίσει ποιες ήταν αυτές. Δύο ημέρες αργότερα ήρθε η δημόσια τοποθέτηση του ίδιου του Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα παραδέχθηκε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη «τεχνική εργασία» Γαλλίας και Ιταλίας με την Τουρκία για το SAMP/T.
Αυτό ακριβώς δίνει διαφορετική βαρύτητα στη συμφωνία που υπογράφηκε τώρα στο Παρίσι. Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας δεν αναφέρει ότι ο Οδικός Χάρτης περιλαμβάνει συμφωνία αγοράς SAMP/T, ούτε έχει ανακοινωθεί κάποια τελική εμπορική συμφωνία για το σύστημα. Το πολιτικό εμπόδιο, όμως, που επί χρόνια κρατούσε το πρόγραμμα στο συρτάρι έχει υποχωρήσει και οι τεχνικές συνομιλίες έχουν επισήμως επιβεβαιωθεί από τον Γάλλο πρόεδρο. Η Άγκυρα θέλει το SAMP/T ως βασικό τμήμα του φιλόδοξου δικτύου ολοκληρωμένης αεράμυνας «Steel Dome», επενδύοντας ταυτόχρονα στην εγχώρια αμυντική βιομηχανία και σε συνεργασίες με ευρωπαϊκούς ομίλους.
Από τη σύγκρουση Μακρόν–Ερντογάν στη νέα συνεννόηση
Η ταχύτητα της μεταβολής έχει ιδιαίτερη σημασία. Παρίσι και Άγκυρα είχαν φτάσει λίγα χρόνια πριν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα έντασης, με τον Εμανουέλ Μακρόν και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να συγκρούονται ανοιχτά για τη Λιβύη, τη Συρία, την Ανατολική Μεσόγειο και τον ρόλο της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ. Σήμερα η γαλλική πολιτική εμφανίζεται πολύ περισσότερο προσανατολισμένη στην αξιοποίηση της Τουρκίας μέσα στον νέο ευρωπαϊκό αμυντικό σχεδιασμό, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αυξάνει δραστικά τις στρατιωτικές της δαπάνες και αναζητεί μεγαλύτερη αυτονομία από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο ίδιος ο Μακρόν έχει εντάξει το SAMP/T στη στρατηγική του για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και έχει υπογραμμίσει ότι η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει δικά της συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας, μακρού πλήγματος και έγκαιρης προειδοποίησης. Η Τουρκία, με μεγάλη στρατιωτική ισχύ εντός ΝΑΤΟ, αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία και αυξανόμενη γεωπολιτική επιρροή, αποτελεί πλέον έναν εταίρο τον οποίο το Παρίσι δεν φαίνεται διατεθειμένο να αφήσει έξω από αυτό το παιχνίδι.
Η Αθήνα και το νέο γαλλοτουρκικό τοπίο
Η εξέλιξη έχει αυτονόητη σημασία και για την Ελλάδα. Αθήνα και Παρίσι διατηρούν στρατηγική αμυντική σχέση, η οποία θεμελιώθηκε με τη συμφωνία του Σεπτεμβρίου του 2021 και ανανεώθηκε τον Απρίλιο του 2026 για ακόμη πέντε χρόνια. Η συμφωνία περιλαμβάνει τον πυρήνα της ελληνογαλλικής συνεργασίας στην άμυνα και την ασφάλεια και συνοδεύεται από μεγάλες ελληνικές προμήθειες γαλλικών οπλικών συστημάτων.
Η γαλλοτουρκική προσέγγιση δεν ακυρώνει αυτή τη στρατηγική σχέση ούτε υπάρχει μέχρι στιγμής κάποια επίσημη ένδειξη μεταβολής των γαλλικών δεσμεύσεων προς την Αθήνα. Δημιουργεί, όμως, ένα νέο δεδομένο: η ίδια Γαλλία που οικοδόμησε μια ιδιαίτερα στενή αμυντική σχέση με την Ελλάδα ανοίγει πλέον συστηματικά δίαυλο βαθύτερης στρατιωτικής συνεργασίας και με την Τουρκία, ενώ έχει ήδη αφήσει ανοιχτή την πόρτα για ένα από τα πλέον προηγμένα ευρωπαϊκά αντιαεροπορικά συστήματα.
Το ενδιαφέρον της Αθήνας στρέφεται επομένως λιγότερο στις διακηρύξεις περί «στρατηγικού διαλόγου» και περισσότερο στο περιεχόμενο που θα αποκτήσει στην πράξη ο νέος Οδικός Χάρτης. Η διαφορά ανάμεσα σε έναν μηχανισμό τακτικών στρατιωτικών επαφών και σε μια βαθιά βιομηχανική και εξοπλιστική συνεργασία είναι τεράστια. Το SAMP/T θα αποτελέσει το πρώτο μεγάλο τεστ.
Το Παρίσι άνοιξε την πόρτα – Τώρα περιμένουμε τι θα περάσει από αυτή
Η συμφωνία της 3ης Οκτωβρίου δεν περιλαμβάνει, τουλάχιστον με βάση όσα έχουν δημοσιοποιηθεί, υπογεγραμμένη πώληση SAMP/T ούτε κατάλογο συγκεκριμένων εξοπλιστικών προγραμμάτων. Αυτό που επιβεβαιώνει είναι πολιτική βούληση για στενότερη και συστηματικότερη αμυντική συνεργασία. Τρεις μήνες νωρίτερα, το Παρίσι είχε ήδη μετακινηθεί στο πιο δύσκολο ζήτημα και ο Μακρόν είχε παραδεχθεί δημοσίως ότι οι τεχνικές συνομιλίες με την Τουρκία συνεχίζονται.
Η ακολουθία των γεγονότων δύσκολα περνά απαρατήρητη: πρώτα η άρση των γαλλικών πολιτικών επιφυλάξεων, στη συνέχεια η επιβεβαίωση των τεχνικών διαπραγματεύσεων για SAMP/T και τώρα ένας επίσημος Οδικός Χάρτης Αμυντικής Συνεργασίας Γαλλίας–Τουρκίας.
Το Παρίσι και η Άγκυρα έχουν αφήσει πίσω τους την περίοδο της ανοιχτής σύγκρουσης. Το ερώτημα πλέον είναι πόσο μακριά είναι διατεθειμένοι να φτάσουν.
