Τα ονόματα Βενιζέλου, Διαμαντοπούλου, Στουρνάρα, Δένδια, Χατζηδάκη και Πιερρακάκη που κυκλοφορούν στο παρασκήνιο, οι κυβερνήσεις ειδικού σκοπού και το ενδεχόμενο να αναζητηθεί πρωθυπουργός έξω από τους σημερινούς πολιτικούς αρχηγούς
Η ΠΥΘΙΑ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ
Αναγνώστριες και αναγνώστες μου, έχει αρχίσει να συμβαίνει κάτι εξαιρετικά ενδιαφέρον στην πολιτική πιάτσα. Οι εκλογές δεν έχουν ακόμη προκηρυχθεί, οι κομματικοί συσχετισμοί δεν έχουν κριθεί, οι κυβερνητικοί εταίροι παραμένουν άγνωστοι, αλλά οι υποψήφιοι πρωθυπουργοί αρχίζουν να περισσεύουν. Εδώ και αρκετές εβδομάδες, σε δημοσιογραφικά γραφεία και πολιτικές συζητήσεις, επανέρχονται ονόματα που θα μπορούσαν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να βρεθούν στο Μέγαρο Μαξίμου μετά τις επόμενες βουλευτικές εκλογές. Και το ωραιότερο είναι ότι αρκετά από αυτά δεν ανήκουν στους σημερινούς αρχηγούς των κομμάτων.
Η συζήτηση ξεκίνησε από την εκτίμηση ότι η Νέα Δημοκρατία, ακόμη κι αν αναδειχθεί πρώτη δύναμη, ενδέχεται να μη συγκεντρώσει αυτοδυναμία. Στην πορεία, όμως, απέκτησε διαφορετικό περιεχόμενο. Δεν εξετάζεται πλέον μόνο ποια κόμματα θα μπορούσαν να συνεργαστούν, αλλά και αν μια τέτοια συνεργασία θα ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί χωρίς πρωθυπουργό τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Κάπως έτσι φτάσαμε να συζητούνται έξι ονόματα για την κορυφαία κυβερνητική θέση: Ευάγγελος Βενιζέλος, Άννα Διαμαντοπούλου, Γιάννης Στουρνάρας, Νίκος Δένδιας, Κωστής Χατζηδάκης και Κυριάκος Πιερρακάκης.
Προσοχή, γιατί κανένα από αυτά τα πρόσωπα δεν έχει ανακοινώσει υποψηφιότητα για την πρωθυπουργία στο πλαίσιο κάποιας μετεκλογικής συμφωνίας. Πρόκειται για σενάρια που έχουν εμφανιστεί σε δημοσιεύματα και πολιτικές αναλύσεις. Αλλά το γεγονός ότι συζητούνται τόσες εναλλακτικές λύσεις, ενώ ο σημερινός πρωθυπουργός εξακολουθεί να διεκδικεί νέα θητεία, έχει τη δική του σημασία. Το πολιτικό σύστημα αρχίζει να επεξεργάζεται την πιθανότητα μιας επόμενης κυβέρνησης στην οποία ο νικητής των εκλογών δεν θα είναι απαραιτήτως και ο επικεφαλής της.
Ο Βενιζέλος επιστρέφει στο προσκήνιο και οι παλιές κυβερνήσεις συνεργασίας αποκτούν νέο ενδιαφέρον
Η πιο πρόσφατη συζήτηση αφορά στον Ευάγγελο Βενιζέλο. Το κυριακάτικο «ΠΑΡΟΝ» επανέφερε το όνομά του στο επίκεντρο των σεναρίων για μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας, με αφορμή και την παρέμβασή του για τα εθνικά θέματα. Ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ διαθέτει δύο χαρακτηριστικά που εξηγούν γιατί το όνομά του επανέρχεται σε ανάλογες περιστάσεις. Έχει κυβερνητική εμπειρία και γνωρίζει από πρώτο χέρι τι σημαίνει διαπραγμάτευση ανάμεσα σε κόμματα που μέχρι την προηγούμενη ημέρα βρίσκονταν σε σκληρή αντιπαράθεση.
Άλλωστε, ο Βενιζέλος δεν χρειάζεται μαθήματα για τη λειτουργία των κυβερνήσεων συνεργασίας. Διετέλεσε αντιπρόεδρος στην κυβέρνηση του Αντώνη Σαμαρά, σε μια περίοδο κατά την οποία η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ υποχρεώθηκαν να συνυπάρξουν κυβερνητικά παρά τις ιστορικές τους διαφορές. Αυτό το παρελθόν μπορεί να θεωρείται από ορισμένους πλεονέκτημα και από άλλους σοβαρό πολιτικό μειονέκτημα. Σίγουρα, πάντως, καθιστά τον πρώην πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ γνώστη των μηχανισμών διαπραγμάτευσης και των ορίων μιας κυβερνητικής συμφωνίας.
Το πρόβλημα είναι ότι η πρωθυπουργία δεν απονέμεται ως βραβείο πολιτικής εμπειρίας. Χρειάζεται κοινοβουλευτική στήριξη. Και για να αναλάβει ο Βενιζέλος, θα πρέπει προηγουμένως να εξηγηθεί γιατί η Νέα Δημοκρατία, εφόσον παραμείνει πρώτη δύναμη, θα παραχωρούσε την πρωθυπουργία σε έναν πρώην αρχηγό του ΠΑΣΟΚ. Θα πρέπει επίσης να εξηγηθεί για ποιον λόγο ο Νίκος Ανδρουλάκης, ο οποίος έχει αποκλείσει τη συγκυβέρνηση με τη σημερινή Νέα Δημοκρατία, θα αποδεχόταν ένα τέτοιο σχήμα. Δεν είναι μικρές λεπτομέρειες. Είναι η ουσία της υπόθεσης.
Η Διαμαντοπούλου, ο Στουρνάρας και η αναζήτηση ενός υπερκομματικού προσώπου
Δίπλα στον Βενιζέλο έχει ακουστεί και το όνομα της Άννας Διαμαντοπούλου. Η πρώην υπουργός διαθέτει κυβερνητική εμπειρία και ευρωπαϊκή διαδρομή, ενώ η παρουσία της στο ΠΑΣΟΚ τής δίνει σαφή πολιτική αναφορά. Η ενδεχόμενη επιλογή της, ωστόσο, θα απαιτούσε συνεννόηση που υπερβαίνει τα όρια της Χαριλάου Τρικούπη. Και εδώ προκύπτει το ίδιο ερώτημα: θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από ένα κόμμα που θα είχε κατακτήσει την πρώτη θέση στις εκλογές, χωρίς να προέρχεται από τις τάξεις του;
Διαφορετική είναι η περίπτωση του Γιάννη Στουρνάρα. Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος εμφανίζεται κατά καιρούς στη σχετική σεναριολογία ως ενδεχόμενη τεχνοκρατική επιλογή, με αναφορά στην οικονομική σταθερότητα και στην ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Η σύγκριση που συχνά γίνεται είναι με την περίπτωση του Λουκά Παπαδήμου το 2011, όταν η πολιτική κρίση οδήγησε στον σχηματισμό κυβέρνησης συνεργασίας υπό πρόσωπο που δεν ήταν αρχηγός κόμματος.
Εκείνο, όμως, που θα πρέπει να θυμούνται όσοι αναζητούν έναν νέο Παπαδήμο είναι ότι η συγκεκριμένη κυβέρνηση προέκυψε υπό εξαιρετικές οικονομικές και πολιτικές συνθήκες. Δεν αρκεί να εμφανιστεί ένα όνομα με τεχνοκρατικά προσόντα για να επαναληφθεί το ίδιο μοντέλο. Πρέπει να υπάρχει συμφωνία για το πρόγραμμα, τη διάρκειά της και τις πολιτικές δυνάμεις που θα την υποστηρίξουν.
Ούτε ο Στουρνάρας ούτε η Διαμαντοπούλου έχουν ανακοινωθεί από κάποιον κομματικό συνασπισμό ως προτεινόμενοι πρωθυπουργοί. Και αυτό έχει σημασία, επειδή τελευταία έχει δημιουργηθεί η εντύπωση ότι αρκεί μια θετική αναφορά σε παραπολιτική στήλη για να αποκτήσει κάποιος εισιτήριο για το Μέγαρο Μαξίμου. Μακάρι να ήταν τόσο απλά τα πράγματα. Θα είχαν γλιτώσει τα κόμματα αρκετές προεκλογικές δαπάνες.
Ο Δένδιας, ο Χατζηδάκης και ο Πιερρακάκης – Οι τρεις διαφορετικές λύσεις μέσα από τη Νέα Δημοκρατία
Πιο ενδιαφέρουσα, κατά τη γνώμη μου, είναι η συζήτηση για τα τρία πρόσωπα που προέρχονται από την ίδια τη Νέα Δημοκρατία. Και αυτό γιατί, εάν το κυβερνών κόμμα καταλάβει την πρώτη θέση, μια λύση που θα προέρχεται από τη δική του κοινοβουλευτική και πολιτική βάση θα μπορούσε να είναι ευκολότερα διαχειρίσιμη από την ανάδειξη ενός πρωθυπουργού εκτός παράταξης.
Πρώτος στη σχετική συζήτηση βρίσκεται ο Νίκος Δένδιας. Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας διατηρεί ισχυρή παρουσία στον χώρο της Κεντροδεξιάς και καταγράφει υψηλή αποδοχή ως κυβερνητικό στέλεχος. Στην πρόσφατη δημοσκόπηση της ALCO, συγκέντρωσε 22% στο ερώτημα για τον πιο επιτυχημένο υπουργό, ενώ μεταξύ των ψηφοφόρων της Νέας Δημοκρατίας το αντίστοιχο ποσοστό του έφτασε το 49%. Δεν πρόκειται για μέτρηση καταλληλότητας για την πρωθυπουργία. Είναι, όμως, στοιχείο που εξηγεί γιατί το όνομά του εμφανίζεται συχνά όταν η συζήτηση στρέφεται στην επόμενη ημέρα της παράταξης.
Ακολουθούν ο Κωστής Χατζηδάκης και ο Κυριάκος Πιερρακάκης, δύο διαφορετικές περιπτώσεις. Ο πρώτος, ως αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, βρίσκεται στον πυρήνα του σημερινού κυβερνητικού σχήματος και εκπροσωπεί τη συνέχεια της υφιστάμενης πολιτικής διαχείρισης. Ο δεύτερος, ως υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, διαθέτει διαφορετικό πολιτικό προφίλ και συνδέεται με την προσπάθεια τεχνοκρατικού εκσυγχρονισμού. Στην ίδια έρευνα της ALCO, ο Πιερρακάκης συγκέντρωσε 13% ως πιο επιτυχημένος υπουργός και ο Χατζηδάκης 7%.
Οι τρεις περιπτώσεις, όμως, δεν είναι ισοδύναμες. Άλλη πολιτική σημασία θα είχε μια επιλογή Δένδια, άλλη μια επιλογή Χατζηδάκη και άλλη μια επιλογή Πιερρακάκη. Στην πρώτη περίπτωση θα μπορούσε να τεθεί ευθέως ζήτημα εσωκομματικών ισορροπιών. Στη δεύτερη θα αναζητούνταν πιθανότατα η μεγαλύτερη δυνατή συνέχεια της σημερινής κυβερνητικής πορείας. Στην τρίτη θα μπορούσε να προβληθεί περισσότερο το επιχείρημα μιας νεότερης πολιτικής και τεχνοκρατικής παρουσίας. Αυτά, βεβαίως, είναι αναλύσεις των πιθανών πολιτικών χαρακτηριστικών κάθε λύσης. Δεν αποτελούν ένδειξη ότι τα συγκεκριμένα πρόσωπα προετοιμάζουν προσωπικές κινήσεις για την πρωθυπουργία.
Το σημαντικότερο είναι άλλο. Όσο συζητούνται ονόματα υπουργών ως πιθανές εναλλακτικές λύσεις, τόσο ενισχύεται η εντύπωση ότι ένα τμήμα της πολιτικής συζήτησης έχει ήδη μεταφερθεί στην εποχή μετά τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Αυτό δεν σημαίνει ότι η εποχή αυτή έχει έρθει. Σημαίνει, όμως, ότι κάποιοι την περιγράφουν πριν ακόμη αποφασίσουν οι ψηφοφόροι.
Ο Σαμαράς μπορεί να μην επιστρέψει στο Μαξίμου, αλλά να επηρεάσει ποιος θα μπει
Εδώ μπαίνει στην ιστορία ο Αντώνης Σαμαράς. Ο πρώην πρωθυπουργός βρίσκεται στο επίκεντρο των σεναρίων για την ίδρυση νέου κόμματος. Έχει ακουστεί ακόμη και η 29η Νοεμβρίου ως πιθανή ημερομηνία ανακοινώσεων, χωρίς να υπάρχει επιβεβαίωση ότι έχει ληφθεί τέτοια απόφαση. Το κρίσιμο, πάντως, δεν είναι μόνο πότε θα ανακοινώσει τις προθέσεις του. Είναι αν ένα ενδεχόμενο νέο κόμμα θα αποκτήσει την εκλογική δύναμη που απαιτείται για να διαδραματίσει ρόλο στον σχηματισμό κυβέρνησης.
Ο Σαμαράς έχει μια ιδιαιτερότητα. Δεν χρειάζεται να διεκδικήσει ο ίδιος την πρωθυπουργία για να επηρεάσει τη μετεκλογική εξίσωση. Εφόσον ιδρύσει κόμμα, αυτό συμμετάσχει στις εκλογές και εξασφαλίσει κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, θα μπορούσε να αναζητήσει ρόλο στη διαμόρφωση της επόμενης πλειοψηφίας. Υπό ορισμένους συσχετισμούς, η στάση του θα αποκτούσε αξία μεγαλύτερη από εκείνη που θα υπαγόρευε το ποσοστό του.
Αυτό είναι το σενάριο που προκαλεί τη μεγαλύτερη συζήτηση στην Κεντροδεξιά. Θα μπορούσε ο Σαμαράς να συνεργαστεί με τη Νέα Δημοκρατία υπό την προϋπόθεση ότι πρωθυπουργός δεν θα είναι ο Μητσοτάκης; Θα προτιμούσε ένα πρόσωπο από τον χώρο της παράταξης, όπως ο Δένδιας; Θα μπορούσε να υπάρξει ευρύτερη συμφωνία με συμμετοχή και του ΠΑΣΟΚ; Πρόκειται για ερωτήματα της μετεκλογικής σεναριολογίας, όχι για συμφωνίες που έχουν συναφθεί.
Υπάρχει, άλλωστε, ένα σοβαρό εμπόδιο. Ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης, στη ραδιοφωνική του συνέντευξη στις 3 Νοεμβρίου, απέκλεισε τη συνεργασία με κόμματα που βρίσκονται στα δεξιά της Νέας Δημοκρατίας. Όταν ρωτήθηκε αν ο αποκλεισμός θα αφορούσε και σε ένα ενδεχόμενο κόμμα Σαμαρά, δεν έκανε εξαίρεση. Αυτή είναι η σημερινή δημόσια θέση του. Συνεπώς, όποιος περιγράφει μια τέτοια συνεργασία ως έτοιμη λύση, παραβλέπει ένα βασικό πολιτικό δεδομένο.
Ο Καραμανλής, ο Σπηλιωτόπουλος και η συζήτηση για κυβέρνηση ειδικού σκοπού
Στην ίδια συζήτηση έχει εμπλακεί και το όνομα του Κώστα Καραμανλή, κυρίως ως πολιτικού παράγοντα με επιρροή στην παραδοσιακή βάση της Νέας Δημοκρατίας. Οι δημόσιες παρεμβάσεις του για τα εθνικά θέματα τροφοδοτούν συζητήσεις για τη στάση του απέναντι στη σημερινή κυβερνητική πολιτική. Δεν έχει, όμως, ανακοινώσει ότι διεκδικεί ρόλο στην επόμενη κυβέρνηση ή ότι υποστηρίζει την ίδρυση κόμματος από τον Σαμαρά. Αντιθέτως, έχουν δημοσιευθεί πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες κρατά αποστάσεις από ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Είναι διαφορετικό να ασκεί ένας πρώην πρωθυπουργός κριτική στην ηγεσία της παράταξής του και διαφορετικό να αποφασίζει να στηρίξει έναν νέο κομματικό σχηματισμό. Ο Καραμανλής εξακολουθεί να διαθέτει πολιτικό βάρος, αλλά δεν υπάρχει λόγος να του αποδίδονται αποφάσεις που δεν έχει ανακοινώσει.
Εκείνος που έθεσε δημοσίως και με σαφήνεια το ενδεχόμενο διαφορετικού πρωθυπουργού ήταν ο Άρης Σπηλιωτόπουλος. Σε τηλεοπτική του παρέμβαση αναφέρθηκε στο ιστορικό προηγούμενο των κυβερνήσεων Τζαννετάκη και Ζολώτα το 1989, υποστηρίζοντας ότι θα μπορούσε και σήμερα να δημιουργηθεί κυβέρνηση ειδικού σκοπού με πρώτο κόμμα τη Νέα Δημοκρατία, αλλά χωρίς πρωθυπουργό τον Μητσοτάκη.
Πρόκειται για πολιτική εκτίμηση που έχει ενδιαφέρον επειδή προέρχεται από πρώην υπουργό της Νέας Δημοκρατίας και αφορά σε ένα ενδεχόμενο που ο σημερινός πρωθυπουργός δεν επιθυμεί να συζητά ως κυβερνητικό στόχο. Δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι προετοιμάζεται μια νέα οικουμενική κυβέρνηση. Οι συνθήκες του 1989 ήταν διαφορετικές, όπως διαφορετικοί ήταν και οι τότε πολιτικοί συσχετισμοί. Αλλά το γεγονός ότι τέτοια ιστορικά προηγούμενα επιστρέφουν στον δημόσιο διάλογο δείχνει πόσο έντονη έχει γίνει η αναζήτηση εναλλακτικών σχημάτων διακυβέρνησης.
Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ποιος θέλει να γίνει πρωθυπουργός, αλλά ποιος θα δεχτεί να κάνει πίσω
Και φτάνουμε, αναγνώστριες και αναγνώστες μου, στο πιο ενδιαφέρον σημείο. Το πρόβλημα της επόμενης ημέρας δεν θα είναι η έλλειψη προσώπων που θα μπορούσαν να αναλάβουν την πρωθυπουργία. Ο κατάλογος είναι ήδη αρκετά μακρύς. Το πρόβλημα θα είναι ποιοι πολιτικοί αρχηγοί θα δεχτούν να υποστηρίξουν κάποιον άλλον.
Ο Μητσοτάκης διεκδικεί αυτοδυναμία και νέα πρωθυπουργική θητεία. Ο Ανδρουλάκης διεκδικεί πολιτική αλλαγή και έχει αποκλείσει τη συγκυβέρνηση με τη Νέα Δημοκρατία. Ο Τσίπρας έχει επενδύσει την πολιτική επιστροφή του στη δυνατότητα να αποτελέσει ξανά κυβερνητική εναλλακτική. Ο Σαμαράς, εφόσον ιδρύσει κόμμα, θα επιδιώξει να δικαιολογήσει πολιτικά και εκλογικά αυτή την απόφαση. Κανένας από αυτούς δεν έχει λόγο να προαναγγείλει σήμερα ότι θα εγκαταλείψει τις επιδιώξεις του για να διευκολύνει ένα πρόσωπο κοινής αποδοχής.
Οι δημοσκοπήσεις, πάντως, δείχνουν ότι η συζήτηση δεν γίνεται χωρίς λόγο. Στη μέτρηση της ALCO που παρουσιάστηκε στις 2 Νοεμβρίου, το 68% των ερωτηθέντων εξέφρασε επιθυμία αλλαγής διακυβέρνησης. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η ίδια πλειοψηφία επιθυμεί οποιαδήποτε κυβέρνηση συνεργασίας ή ότι αποδέχεται έναν συγκεκριμένο πρωθυπουργό. Η δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση και η επιλογή της επόμενης κυβερνητικής λύσης είναι δύο διαφορετικά ζητήματα.
Μια κυβέρνηση συνεργασίας χρειάζεται κοινοβουλευτική στήριξη, προγραμματική συμφωνία και πολιτική βούληση. Ένα πρόσωπο κοινής αποδοχής δεν γίνεται πραγματικά κοινής αποδοχής επειδή αναφέρεται σε έξι δημοσιεύματα ή επειδή διαθέτει καλές σχέσεις με παράγοντες διαφορετικών κομμάτων. Γίνεται όταν εκείνοι που θα κληθούν να το στηρίξουν συμφωνήσουν δημόσια ότι μπορούν να κυβερνήσουν μαζί του.
Προς το παρόν, λοιπόν, έχουμε έξι ονόματα, αρκετά διαφορετικά σενάρια, έναν πρώην πρωθυπουργό που εξετάζει την ίδρυση κόμματος, έναν άλλον που παρακολουθεί τις εξελίξεις και έναν εν ενεργεία πρωθυπουργό που διακηρύσσει ότι επιδιώκει αποκλειστικά την αυτοδυναμία.
Πρωθυπουργούς έχουν ήδη βρει. Κυβέρνηση δεν έχουν βρει ακόμη.
Και κάτι μου λέει ότι, όσο πλησιάζουμε στις κάλπες, ο κατάλογος των ενδιαφερόμενων και των προτεινόμενων θα μεγαλώνει. Το πραγματικό ξεκαθάρισμα, όμως, θα γίνει όταν ανοίξουν οι κάλπες και οι αριθμοί των εδρών αντικαταστήσουν τα σενάρια.
Τότε θα φανεί ποιος διαθέτει πραγματική πολιτική δύναμη, ποιος μπορεί να επιβάλει όρους και ποιος θα αναγκαστεί να αποχαιρετήσει τις πρωθυπουργικές του φιλοδοξίες. Μέχρι τότε, το Μαξίμου έχει γίνει το πιο περιζήτητο ακίνητο της πολιτικής πιάτσας. Και μάλιστα χωρίς να έχει αδειάσει ακόμη.
